ГЕНЕТИЧЕСКОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ ГЕНОВ СУРФАКТАНТНОЙ СИСТЕМЫ ПРИ ТЯЖЕЛОМ РЕСПИРАТОРНОМ ДИСТРЕССЕ У ДОНОШЕННЫХ НОВОРОЖДЕННЫХ: ДИАГНОСТИЧЕСКИЙ ПОДХОД ДЛЯ ПРАКТИКУЮЩЕГО ВРАЧА
Шарифова Н.Т., Гаджиева Н.Н., Тагиева А.Н.
DOI: 10.61775/2413-3302.v2i44.13
РЕЗЮМЕ
Хотя респираторный дистресс-синдром (РДС) преимущественно связывают с функциональной незрелостью сурфактантной системы у недоношенных новорождённых, в патогенезе тяжёлого и резистентного к терапии РДС у доношенных детей важную роль могут играть мутации генов, регулирующих метаболизм сурфактанта. Целью настоящего обзора литературы является обобщение особенностей мутаций генов сурфактанта, связанных с развитием РДС у доношенных новорождённых, и оценка их диагностической значимости. Согласно данным литературы, патогенные варианты генов SFTPB, SFTPC, ABCA3 и NKX2-1 могут нарушать синтез, внутриклеточный процессинг, транспорт и функциональную активность сурфактанта, проявляясь тяжелой дыхательной недостаточностью в неонатальном периоде и интерстициальными заболеваниями легких в последующем возрасте. Варианты гена SFTPD преимущественно рассматриваются как потенциальные модификаторы восприимчивости к РДС и тяжести его течения. Раннее проведение панельного генетического тестирования позволяет уточнить диагноз, оценить прогноз, выбрать индивидуальную лечебную тактику и предоставить семье медико-генетическое консультирование. В перспективе генная терапия, терапия мРНК и заместительное введение белков могут стать новыми направлениями таргетного лечения наследственных нарушений сурфактантной системы.
Keywords: респираторный дистресс-синдром, легочный сурфактант, доношенные новорожденные, дисфункция сурфактанта, SFTPB, ABCA3, генетическое тестирование
ЛИТЕРАТУРА
- Wang J, Fan J, Zhang Y, Huang L, et al. ABCA3 gene mutations shape the clinical profiles of severe unexplained respiratory distress syndrome in late preterm and term infants // Transl Pediatr. 2021 Feb;10(2):350-358. doi: 10.21037/tp-20-283
- Somaschini M, Presi S, Ferrari M, Vergani B, et al. Surfactant proteins gene variants in premature newborn infants with severe respiratory distress syndrome // J Perinatol. 2018 Apr;38(4):337-344. doi: 10.1038/s41372-017-0018-2
- Mikolajcikova S, Lasabova Z, Holubekova V, Skerenova M, et al. The Common Haplotype GATGACA in Surfactant-Protein B Gene Is Protective for Respiratory Distress Syndrome in Preterm Neonates // Front Pediatr. 2022; 10:851042. doi: 10.3389/fped.2022.851042
- Nogee LM, Ryan RM. Genetic Testing for Neonatal Respiratory Disease // Children (Basel). 2021 Mar 11;8(3):216. doi: 10.3390/children8030216
- Овсянников Д.Ю., Жесткова М.А., Стрельникова В.А., Аверин А.П. и др. Генетические дисфункции системы сурфактанта у детей: результаты многоцентрового исследования // Доктор.Ру. 2023;22(3):22–31. doi: 10.31550/1727-2378-2023-22-3-22-31
- Caldeira I, Fernandes-Silva H, Machado-Costa D, Correia-Pinto J, et al. Developmental Pathways Underlying Lung Development and Congenital Lung Disorders // Cells. 2021 Nov 2;10(11):2987. doi: 10.3390/cells10112987
- Бойцова Е.В., Овсянников Д.Ю., Макаренко Е.В., Карпенко М.А. Современные представления о развитии и нарушениях развития легких у детей // Детская медицина Северо-Запада. 2021;9(3):c.19–30
- Possmayer F, Zuo YY, Veldhuizen RAW, Petersen NO. Pulmonary Surfactant: A Mighty Thin Film // Chem Rev. 2023 Dec 13;123(23):13209-13290. doi: 10.1021/acs.chemrev.3c00146
- Ji J, Sun L, Luo Z, Zhang Y, et al. Potential Therapeutic Applications of Pulmonary Surfactant Lipids in the Host Defence Against Respiratory Viral Infections // Front. Immunol. 2021;12:730022. doi: 10.3389/fimmu.2021.730022
- Liu D., Wang J., Xu Z, Chen X, et al. Phagocytosis: strategies for macrophages to hunt Mycobacterium tuberculosis // One Health Adv. 2024;2:32. doi: 10.1186/s44280-024-00065-9
- Özer EA, Demirel G, Tüzün F. Türk Neonatoloji Derneği Term Yenidoğanda Solunum Sıkıntısı Tanı, Tedavi ve Korunma Rehberi. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri; 2021, 90 s
- Rogulska J, Wróblewska-Seniuk K, Śmigiel R, Szydłowski J, et al. Diagnostic Challenges in Neonatal Respiratory Distress-Congenital Surfactant Metabolism Dysfunction Caused by ABCA3 Mutation // Diagnostics (Basel). 2022 Apr 26;12(5):1084. doi: 10.3390/diagnostics12051084
- Nevel RJ, Brennan SK, Wambach JA. Genetic disorders of surfactant metabolism // NeoReviews. 2025;26(5):e328–e338. doi:10.1542/neo.26-5-014
- Dunbar AE 3rd, Wert SE, Ikegami M, Whitsett JA, et al. Prolonged survival in hereditary surfactant protein B (SP-B) deficiency associated with a novel splicing mutation // Pediatr Res. 2000 Sep;48(3):275-82. doi: 10.1203/00006450-200009000-00003
- Lu J, Willis AC, Reid KB. Purification, characterization and cDNA cloning of human lung surfactant protein D // Biochem J. 1992;284(Pt 3):795–802. doi: 10.1042/bj2840795
- Cedzyński M, Świerzko AS. Collectins and ficolins in neonatal health and disease // Front Immunol. 2023;14:1328658. doi: 10.3389/fimmu.2023.1328658
- Anciuc-Crauciuc M, Cucerea MC, Tripon F, Crauciuc GA, et al. Descriptive and Functional Genomics in Neonatal Respiratory Distress Syndrome: From Lung Development to Targeted Therapies // Int J Mol Sci. 2024 Jan 4;25(1):649. doi: 10.3390/ijms25010649
- Anciuc-Crauciuc M, Cucerea MC, Crauciuc GA, Tripon F, et al. Evaluation of the Copy Number Variants and Single-Nucleotide Polymorphisms of ABCA3 in Newborns with Respiratory Distress Syndrome-A Pilot Study // Medicina (Kaunas). 2024 Feb 29;60(3):419. doi: 10.3390/medicina60030419
- Amatya S, Ye M, Yang L, Gandhi CK, et al. Single Nucleotide Polymorphisms Interactions of the Surfactant Protein Genes Associated With Respiratory Distress Syndrome Susceptibility in Preterm Infants // Front Pediatr. 2021 Oct 4;9:682160. doi: 10.3389/fped.2021.682160
- Peers de Nieuwburgh M, Wambach JA, Griese M, Danhaive O. Towards personalized therapies for genetic disorders of surfactant dysfunction // Semin Fetal Neonatal Med. 2023 Dec;28(6):101500. doi: 10.1016/j.siny.2023.101500
- Cooney AL, Wambach JA, Sinn PL, McCray PB Jr. Gene Therapy Potential for Genetic Disorders of Surfactant Dysfunction // Front Genome Ed. 2022 Jan 14;3:785829. doi: 10.3389/fgeed.2021.785829
|