XÜLASƏ
Farmakonəzarət dərman vasitələri ilə bağlı əlavə təsirlərin və ya hər hansı digər problemlərin aşkarlanması, qiymətləndirilməsi, araşdırılması və qarşısının alınması ilə məşğul olan elmi-praktik sahədir. Məqalənin məqsədi. Farmakonəzarətin hüquqi bazasının əsaslarını öyrənmək və farmakonəzarətin hazırki vəziyyətini səciyyələndirmək. Material və metodlar. Məqalədə Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyinin Analitik Ekspertiza Mərkəzinin (AEM) təqdim etdiyi statistik məlumatlardan istifadə edilmiş, farmakonəzarət şöbəsinin fəaliyyət istiqamətləri üzrə son 5 ilin statistik məlumatları təqdim olunmuşdur. Nəticələr. Əlavə təsirlər yaradan dərman vasitələrinə dair AEM-ə göndərilən bildirişlərin statistikası qeyri-xətti, dəyişkən xarakterli olmuş, ən yüksək göstərici 2019-cu ildə (944), ən aşağı göstərici isə 2021-ci ildə (183) qeydə alınmışdır. Əlavə təsirlər yaradan dərman vasitələrinin Anatomik Terapevtik Kimyəvi Təsnifat Sistemi (ATK) kodları üzrə ən yüksək kəmiyyəti sistemli istifadə üçün mikrob əleyhinə maddələr (2024 dərman vasitəsi), ən aşağı kəmiyyəti isə sistemli istifadə üçün hormon preparatları (16) üzrə olmuşdur. Dərman vasitələrinin təsiredici maddəsinə görə statistik bazadan (WHODrug) çıxarışda qeyd olunmuş şübhəli və yanaşı təsirə malik olan dərmanlar arasında birinci yeri vərəm əleyhinə preparatlar tutur. 5 illik müddətdə əlavə təsir haqqında bildiriş kartlarının, xəbərdarlıqların dinamikası qeyri-stabil olmuşdur. Farmakonəzarət üzrə nəşr olunan tədris materiallarının sayında artım müşahidə edilmişdir. Yekun. İnkişaf etmiş farmakonəzarət sistemi dərman vasitələrinin təhlükəsiz, effektiv və etibarlı istifadəsinin nəticələrinin daha da yaxşılaşdırılmasına xidmət edir.
Açar sözlər: farmakonəzarət, dərman vasitələri, əlavə təsirləri

---

ƏDƏBİYYAT

1. Azərbaycan Respublikasında dərman vasitələrinə nəzarətin reqlamentləşdirilməsi prosesi “Dərman vasitələri haqqında Qanunu (Bakı şəhəri, 22 dekabr 2006-cı il, № 208-IIIQ). https://e-qanun.az/framework/12128
2. “Dərman vasitələri haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişikliklər edilməsi barədə” Azərbaycan Respublikasının 2018-ci il 18 may tarixli 1150-VQD nömrəli Qanununun tətbiqi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN FƏRMANI https://e-qanun.az/framework/39343
3. Dərman vasitələrinin farmakonəzarət QAYDASI (2019-cu il, 503 nömrəli Qərar) https://e-qanun.az/framework/44069
4. Etibarlı Farmakonəzarət Təcrübəsinə dair Təlimat”ın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Kollegiyasının qərarı (2020-ci il tarixli 39 nömrəli) https://e-qanun.az/framework/45895
5. Bahri P, Genov G, Arlett P, et al. The STAR compass to guide future pharmacovigilance based on a 10-year review of the strengthened EU system // Drug Saf. 2024, № 47(10), р. 941–956. doi: 10.1007/s40264-024-01451-3
6. Kumar R, Prakash J, Bhushan S, et al. Training and education in pharmacovigilance: The experience from the Pharmacovigilance Programme of India // Indian J Pharmacol. 2024, № 56(5), р. 348–357 doi: 10.4103/ijp.ijp_638_22
7. Pharmacovigilance WHO - Regulation and Prequalification https://www.who.int/teams/regulation-prequalification/regulation-and-safety/pharmacovigilance