XÜLASƏ
Məqalədə ultrasəs densitometriyası istifadə edərək erkən menopauza və vaxtından əvvəl yumurtalıq çatışmazlığı (VYÇ) olan qadınlarda sümük toxumasının mineral sıxlığının (STMS) vəziyyətinin qiymətləndirilməsinin nəticələri və bu qruplarda sümük kütləsindəki dəyişikliklərin xüsusiyyətləri təqdim olunur. Tədqiqata erkən menopauzlu 21 qadın (I qrup), VYÇ-lı 55 qadın (II qrup) və müntəzəm aybaşı dövrü olan reproduktiv yaşlı 20 qadın (nəzarət qrupu) daxil edilmişdir. Sümük mineral sıxlığındakı dəyişikliklərin strukturunun təhlili göstərdi ki, I qrupdakı qadınlar arasında 4,8%-də, II qrupdakı qadınlar arasında 27,3%-də normal sümük sıxlığı (p=0,032) aşkar edilmişdir. I qrupda qadınların 85,7%-də və II qrupda qadınların 58,2%-də osteopeniya aşkar edilmişdir (p=0,024); I qrupda xəstələrin 9,5%-də və II qrupda xəstələrin 14,5%-də osteoporoz aşkar edilmişdir (p=0,563). Erkən menopoz və VYÇ olan qadınlarda sümük mineral sıxlığında azalma, əsasən osteopenik T-meyar dəyərləri diapazonunda müşahidə edilmişdir. Osteoporozun rastgəlmə tezliyi hər iki qrupda müqayisə edilə bilərdi, lakin erkən menopauzlu qadınlarda Z-meyar dəyərləri daha aşağı olurdu. Əldə edilən nəticələr, hipoestrogenik vəziyyətləri olan, xüsusən də erkən menopauza başlayan qadınlarda sümük mineral sıxlığı pozğunluqlarının erkən diaqnozunun və osteoporozun qarşısının alınmasının zəruriliyini vurğulayır.
Açar sözlər: sümük toxumasının mineral sıxlığı, ultrasəs densitometriya, erkən münopauza, osteoporoz, estrogen çatışmazlığı

---

ƏDƏBİYYAT

1. Səfərova S.S., Məmmədhəsənov R.M., İslamzadə F.İ., İbrahimova Ş.S. Yumurtaliq polikistozu sindromu olan yaşli qadinlarda anti-müller hormonu və sümük remodelləşməsi markerləri arasinda əlaqə // Azərbaycan Tibb Jurnalı. 2024;4:35-39. DOI: 10.34921/amj.2024.4.006.
2. Garashova M.A., Cafarova A.R., Mammadova L.C. Impact ofage-related hormonal changes of pathogenetic mechanisms of genital tumors in menopause // Azerbaijan Medical Journal (AMJ). 2024;3:41-46. DOI:10.34921/amj.2024.3.007.
3. Jones A.R., Enticott J., Ebeling P.R., Mishra G.D., Teede H.T., Vincent A.J. Bone health in women with premature ovarian insufficiency/early menopause: a 23-year longitudinal analysis // Hum Reprod. 2024;39(5):1013-1022. DOI: 10.1093/humrep/deae037.
4. Головач И.Ю., Егудина Е.Д. Остеопороз у мужчин: состояние проблемы, факторы риска, диагностика, современные подходы к лечению // Травма. 2018;19(5):5–19. DOI: 10.22141/1608-1706.5.19.2018.146639.
5. Csehely S., Kun A., Orbán E., Katona T., Orosz M., Herman T. et al. Prevalence of Impaired Bone Health in Premature Ovarian Insufficiency and Early Menopause and the Impact of Time to Diagnosis // Journal of Clinical Medicine. 2025;14(12):4210. DOI: 10.3390/jcm14124210.
6. Hsu S-H., Chen L-R., Chen K-H. Primary Osteoporosis Induced by Androgen and Estrogen Deficiency: The Molecular and Cellular Perspective on Pathophysiological Mechanisms and Treatments // International Journal of Molecular Sciences. 2024;25(22):12139. DOI: 10.3390/ijms252212139.
7. Meczekalski B., Niwczyk O., Bala G., Szeliga A. Managing Early Onset Osteoporosis: The Impact of Premature Ovarian Insufficiency on Bone Health // J Clin Med. 2023;12(12):4042. DOI: 10.3390/jcm12124042.
8. Puranda J.L. Validity Of Ultrasound Device To Measure Bone Mineral Density At 1/3Rd Radius Position In Females: 241 // Medicine & Science in Sports & Exercise. 2024;56(10S):70, DOI: 10.1249/01.mss.0001053092.74195.11.
9. 2023 ISCD Official positions Adult. 2023, 42 p.
10. Скрипникова И.А., Петряйкин А.В., Цориев Т.Т., Смирнов А.В., Новиков В.Е. Новое в рекомендациях Международного общества по клинической денситометрии 2023 года // Остеопороз и остеопатии. 2025;28(2):29-34. DOI: 10.14341/osteo13212.
11. Zhang S., Liu Y., Yu W., Gu X. Research trends and hotspots on osteoporosis: a decade-long bibliometric and visualization analysis from 2014 to 2023 // Front Med (Lausanne). 2024;11:1436486. DOI: 10.3389/fmed.2024.1436486.
12. Patel D., Saxena B. Decoding osteoporosis: Understanding the disease, exploring current and new therapies and emerging targets // Journal of Orthopaedic Reports. 2025;100472. DOI: 10.1016/j.jorep.2024.100472
13. Nappi R.E., Martini E., Cucinella L., Martella S., Tiranini L., Inzoli A. et al. Addressing Vulvovaginal Atrophy (VVA)/Genitourinary Syndrome of Menopause (GSM) for Healthy Aging in Women // Front Endocrinol (Lausanne) 2019:10:561. DOI: 10.3389/fendo.2019.00561.
14. Popat U., Mehta R.S., Bassett R., Kongtim P., Chen J., Alousi A.M. et al. Optimizing the Conditioning Regimen for Hematopoietic Cell Transplant in Myelofibrosis: Long-Term Results of a Prospective Phase II Clinical Trial // Biol Blood Marrow Transplant. 2020;26(8): 1439-1445. DOI: 10.1016/j.bbmt.2020.03.020.2019;10:561.