XÜLASƏ
Gicgah-çənə oynağı (GÇO) çeynəmə sisteminin vacib hissəsidir və onunla əlaqəli ağrılar stomatoloji praktikanın geniş yayılmış problemlərindən biridir. Bu tədqiqatın məqsədi GÇO ilə bağlı ağrı sindromlarını və onların epidemioloji xüsusiyyətlərini 1990–1993, 2000–2003 və 2010–2013-cü illər üzrə klinik və statistik baxımdan təhlil etməkdir. Tədqiqata təsadüfi seçim yolu ilə 387 pasiyent daxil edilmişdir. Demoqrafik, klinik və funksional göstəricilər təhlil olunmuşdur. Nəticələr GÇO ilə bağlı ağrıların xüsusiyyətlərində və risk faktorlarının paylanmasında illər üzrə baş vermiş dəyişiklikləri əks etdirir.
Açar sözlər: gicgah-çənə oynağı, oynaq ağrısı, disfunksiya, epidemiologiya, qnatologiya

---

ƏDƏBİYYAT

1. Cascone P., Di Paolo C. Patologia dell'articolazione temporomandibolare. Torino: UTET Scienze Mediche, 2004.
2. Cooper B.C., Kleinberg I. Examination of a large patient population for the presence of symptoms and signs of temporomandibular disorders // Cranio. – 2007. – Vol. 25, No. 2. – P. 114–126.
3. De Leeuw R., Klasser G.D. Orofacial Pain: Guidelines for Assessment, Diagnosis, and Management. 6th ed. – Hanover Park: Quintessence Publishing, 2022.
4. Di Paolo C., Costanzo G.D., Panti F., et al. Epidemiological analysis on 2375 patients with TMJ disorders: basic statistical aspects // Annali di Stomatologia. – 2013. – Vol. 4, No. 1. – P. 161–169.
5. Gonçalves D.A., Dal Fabbro A.L., Campos J.A., et al. Symptoms of temporomandibular disorders in the population: an epidemiological study // Journal of Orofacial Pain. – 2010. – Vol. 24, No. 3. – P. 270–278.
6. Liu F., Steinkeler A. Epidemiology, diagnosis, and treatment of temporomandibular disorders // Dental Clinics of North America. – 2013. – Vol. 57, No. 3. – P. 465–479.
7. List T., Axelsson S. Management of TMD: evidence from systematic reviews and meta-analyses // Journal of Oral Rehabilitation. – 2010. – Vol. 37, No. 6. – P. 430–451.
8. Peck C.C., Goulet J.P., Lobbezoo F., et al. Expanding the taxonomy of the diagnostic criteria for temporomandibular disorders // Journal of Oral Rehabilitation. – 2014. – Vol. 41, No. 1. – P. 2–23.
9. Okeson J.P. Management of Temporomandibular Disorders and Occlusion. 9th ed. St. Louis: Elsevier, 2024. 512 p.
10. Klasser G.D., de Leeuw R. Orofacial Pain: Guidelines for Assessment, Diagnosis, and Management. 7th ed. Hanover Park: Quintessence Publishing, 2024.
11. Beddis H., Steele J.G., Durham J. Temporomandibular disorders – an evidence-based approach to diagnosis and management // British Dental Journal. 2021. Vol. 231(12). P. 785–791.
12. Aggarwal V.R., Macfarlane T.V., Farragher T.M., McBeth J. Risk factors for temporomandibular disorders: a population-based study // Pain. 2020. Vol. 161(9). P. 2087–2096.
13. Manfredini D., Guarda-Nardini L., Winocur E., et al. Research Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders: A systematic review of axis I epidemiologic findings // Journal of Oral Rehabilitation. 2020. Vol. 47(8). P. 733–749.
14. Wright E.F., North S.L. Management and treatment of temporomandibular disorders: a clinical perspective // Journal of Manual & Manipulative Therapy. 2019. Vol. 27(3). P. 134–145.
15. List T., Jensen R.H. Temporomandibular disorders: Old ideas and new concepts // Cephalalgia. 2017. Vol. 37(7). P. 692–704.
16. Michelotti A., de Wijer A., Steenks M., et al. The role of psychosocial factors in TMD: a new classification system // Journal of Oral Rehabilitation. 2018. Vol. 45(9). P. 727–735.
17. Slade G.D., Fillingim R.B., Sanders A.E., et al. Summary of findings from the OPPERA prospective cohort study of incidence of first-onset TMD: implications and future directions // Journal of Pain. 2018. Vol. 19(9). P. 1031–1046.
18. Kaczmarek U., Matthews D.C. Temporomandibular Disorders: An Updated Overview // Journal of the Canadian Dental Association. 2023. URL: https://jcda.ca (дата обращения: 14.10.2025).