XÜLASƏ
Qeyri-kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngində (QKHAX) MET genindəki dəyişikliklərin hədəflənə bilən molekulyar marker kimi klinik praktikaya daxil olması və proqnozla bağlı qeyri-müəyyənliklər bu mövzunu müasir onkologiyada aktual tədqiqat istiqamətlərindən birinə çevirmişdir. Məqsəd. QKHAX olan və MET genində mutasiya aşkar edilmiş pasiyentlərin klinik və demoqrafik xüsusiyyətlərini kompleks şəkildə təhlil etmək, mutasiyaların şişin aqressivliyi və risk faktorları, o cümlədən siqaret istifadəsi ilə mümkün əlaqəsini qiymətləndirməkdir. Material və metodlar. Retrospektiv tədqiqatda 2014–2024-cü illərdə FFPE nümunələr üzərində real-time PCR metodu ilə molekulyar analiz aparılmış 187 pasiyent daxil edilmişdir. Onlardan 16-sında MET mutasiyası müəyyən edilmişdir. Pasiyentlər yaş, cins, histoloji dərəcə və siqaret istifadəsi üzrə qruplaşdırılmış və statistik təhlil aparılmışdır. Nəticələr və müzakirə. MET mutasiyasına malik pasiyentlərin əksəriyyəti 65 yaşdan yuxarı, kişilər üstünlük təşkil etmişdir. Xəstələrin 81,25%-də yüksək histoloji dərəcə (G3–G4) qeydə alınmışdır. Pasiyentlərin 56,25%-i siqaret istifadə etmişdir, lakin ROC analizi tütün istifadəsi ilə şişin aqressivliyi arasında statistik əhəmiyyətli əlaqə göstərməmişdir. Bu nəticələr MET mutasiyalarının klinik təsirlərinin mürəkkəb xarakter daşıdığını və əlavə tədqiqatlara ehtiyac olduğunu göstərir. Yekun. Tədqiqat molekulyar diaqnostikanın və fərdiləşdirilmiş terapiyanın vacibliyini vurğulayır. MET mutasiyalarının proqnostik və terapevtik rolu haqqında əlavə araşdırmaların aparılması tövsiyə olunur.
Açar sözlər: MET mutasiyası, ağciyər xərçəngi, molekulyar diaqnostika, fərdiləşdirilmiş terapiya

---

ƏDƏBİYYAT

1. Awad M.M., Oxnard G.R., Jackman D.M., et al. MET exon 14 mutations in NSCLC // J Clin Oncol. - 2016; 34(7):721–730; https://doi.org/10.1200/JCO.2015.63.8922
2. Drilon A., Cappuzzo F., Ou S.I., Camidge D.R., et al. Targeting MET in lung cancer // Clin Cancer Res. - 2017; 23(12):2899–2905; https://doi.org/10.1158/1078-0432.CCR-16-2279
3. Tong J.H., Yeung S.T., Chan A.S., et al. MET overexpression and gene amplification in NSCLC // Lung Cancer. - 2016; 94:1–6; https://doi.org/10.1016/j.lungcan.2016.03.011
4. Liu X., Xie F., Li Q., et al. Molecular analysis of MET-mutated lung cancer // Oncotarget. - 2017; 8(61):104727–104734; https://doi.org/10.18632/oncotarget.22035
5. Reungwetwattana T., Liang Y., Zhu V., Ou S.I. MET alterations in lung cancer // Curr Treat Options Oncol. - 2018; 19(3):10; https://doi.org/10.1007/s11864-018-0536-x
6. Camidge D.R., Ou S.I., Sholl L.M., et al. MET alterations in lung cancer: predictive or prognostic? // Lancet Oncol. - 2022; 23(3):e125–e136; https://doi.org/10.1016/S1470-2045(21)00511-6
7. Fujino T., Suda K., Kim Y.H., et al. MET exon 14 mutation and immunotherapy // J Thorac Oncol. - 2021; 16(3):418–430; https://doi.org/10.1016/j.jtho.2020.11.027
8. Reichel J., Klingbiel D., Kocher F., et al. Frequency and clinical relevance of MET mutations // Mod Pathol. - 2018; 31(1):38–50; https://doi.org/10.1038/modpathol.2017.106
9. Sakai K., Takeuchi K., Nakanishi Y., et al. MET mutations and therapy response // Cancer Sci. - 2020; 111(9):3358–3366; https://doi.org/10.1111/cas.14501
10. Lim S.M., Kim H.R., Lee J.S., et al. MET mutation: diagnosis and targeted therapy // Cancer Res Treat. - 2019; 51(2):613–623; https://doi.org/10.4143/crt.2018.478
11. Mehdizadeh S.G. A retrospective molecular epidemiological analysis of EML4 ALK gene fusions in non-small cell lung cancer patients in the Azerbaijani population (2014–2024) // Egypt J Med Hum Genet. - 2025, 26, 180; https://doi.org/10.1186/s43042-025-00808-2
12. Zhang Y., Kim H., Lee J., et al. MET exon 14 skipping mutation in NSCLC and response to MET inhibitors // J Thorac Oncol. - 2021; 16(3):429–437; https://doi.org/10.1016/j.jtho.2020.11.028
13. Hong D.S., Fakih M., Strickler J.H., et al. Targeting MET dysregulation in cancer // Cancer Discov. - 2021; 11(2):489–505; https://doi.org/10.1158/2159-8290.CD-20-1484
14. Gendreau S., Shaw A.T., Liu G., et al. MET inhibitors in NSCLC: clinical development and resistance mechanisms // J Clin Med. - 2020; 9(5):1320; https://doi.org/10.3390/jcm9051320
15. The Cancer Genome Atlas Research Network. Comprehensive molecular profiling of lung adenocarcinoma // Nature. - 2014; 511:543–550; https://doi.org/10.1038/nature13385
16. Frampton G.M., Fichtenholtz A., Otto G., et al. Genomic profiling in lung cancer // Nat Commun. - 2015; 6:8651; https://doi.org/10.1038/ncomms9651
17. Lee G.D., Kim Y., Park J., et al. Clinicopathologic features of MET-mutant lung cancer // Pathol Res Pract. - 2020; 216(1):152758; https://doi.org/10.1016/j.prp.2019.152758