XÜLASƏ
Piylənmə müasir səhiyyənin aktual problemlərindən biri olmaqla yanaşı,bir sıra ciddi xəstəliklərə səbəb olaraq insanların həyat keyfiyyətinə önəmli təsir göstərir. Hazırda piylənmənin ən effektiv müalicə üsullarından biri bariatrik cərrahiyyədir. Bu icmalın məqsədi bariatrik cərrahiyyə zamanı perioperasion dövrün anestezioloji aspektlərini qiymətləndirmək, xəstənin təhlükəsizliyini və optimal nəticəni təmin edən müasir yanaşmaları təqdim etməkdir. Preoperasion mərhələdə çətin hava yolu, obstruktiv yuxu apnoesi və yanaşı xəstəliklərin qiymətləndirilməsi önəmlidir. İntraoperasion dövrdə videolaringoskopiya, optimal ventilyasiya, pozisiyalaşdırma və opioidsiz analgeziya metodları tövsiyə olunur. Postoperasion mərhələdə isə multimodal analgeziya, tənəffüs monitorinqi və erkən mobilizasiya xəstə nəticələrini yaxşılaşdırır. Bariatrik əməliyyatlar zamanı sübuta əsaslanan anestezioloji yanaşmaların tətbiqi perioperasion ağırlaşmaların azaldılmasına və reabilitasiyanın sürətlənməsinə töhfə verir. Anestezioloq-cərrah əməkdaşlığı və fərdiləşdirilmiş yanaşma bu prosesin əsasını təşkil edir. Məqalədə piylənmənin anestezioloji idarəetməyə təsiri, perioperasion dövrdə yaranan önəmli problemlər və onların müasir həll yolları müzakirə olunur və gələcək tədqiqatlar üçün istiqamətlər müəyyənləşdirilir.
Açar sözlər: bariatrik cərrahiyyə, piylənmə, anestezioloji idarəetmə, perioperasion risklər, ventilyasiya problemləri, yuxu apnoesi

---

ƏDƏBİYYAT

1. World Health Organization. Obesity and overweight: Fact sheets [Inentert] // Geneva: WHO; 2024 Mar 1. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweiht
2. Прудков А.И., Анферов И.Д., Анферов Д.И., Федорова К.Е., Мезенина Я.М., Струихин А.С., Нишневич Е.В., Руднов В.А. Оценка необходимости периоперационной антибиотикопрофилактики при эндоскопических операциях в бариатрической хирургии // Вестник интенсивной терапии им. А.И.Салтанова. 2020;3:122–128. doi: 10.21320/1818-474X-2020-3-122-128.
3. Yuan JJ, Bangalore R, Darwish D, Moon TS, Wadhwa A. Preoperative Assessment of a Patient Undergoing Bariatric Surgery // Anesthesiol Clin. 2024 Mar;42(1):169-184. doi: 10.1016/j.anclin.2023.07.005. Epub 2023 Aug 30. PMID: 38278588.
4. Karadağ E.S., Yılmaz A.A. Bariatrik anestezi, postoperativ bakım ve komplikasyonlar // Anestezi dergisi. 2016; (3): 139-153.
5. Kademligil A., Genç V. Obezite cerrahisi ve sonrası. Ankara Üniversitesi Tip Fakültesi, Genel Cerrahi Anabilim Dalı. Ankara. 2021. 20 s.
6. Azərbaycan Bariatrik və Metabolik Cərrahlar Assosiasiyası. Bariatrik cərrahiyyə haqqında ümumi məlumat [Internet] ABMCA; [date unknown]. Available from: https://www.bariatriya.az/bariatrik-cerrahiyye. Accessed 2025 Feb 19.
7. Stenberg E., Falcão LFR., O’Kane M., Liem R., Pournaras DJ., Salminen P., et al. Guidelines for Perioperative Care in Bariatric Surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society Recommendations: A 2021 Update // World J Surg. 2022 Jan 4;46(4):729–751. doi: 10.1007/s00268-021-06394-9.
8. Заболотских И.Б., Анисимов М.А., Горобец Е.С., Грицан А.И., и др. Периоперационное ведение пациентов с сопутствующим морбидным ожирением. Методические рекомендации Общероссийской общественной организации «Федерация анестезиологов и реаниматологов» // Вестник интенсивной терапии им. А.И.Салтанова. 2021;1:7–18. doi:10.21320/1818-474X-2021-1-7-18.
9. Von Thaer S, McVey J, Shelton J, Johnson Q. Obesity and Anesthesia: Challenges in the Perioperative Period. Mo Med. 2024 Mar-Apr;121(2):156-163. PMID: 38694600; PMCID: PMC11057863.
10. Khalil B, Sanyal K, Eshmandi M, Elfaioumy A, et al. Anesthetic Considerations for Obese Patients Undergoing Surgeries [Internet]. Practical Issues in Bariatric Surgery. IntechOpen; 2024. http://doi.org/10.5772/intechopen.1005827
11. Shinde P., Davis L. Perioperative Care for Bariatric Surgery (ATOTW 431) [Internet] // Anaesthesia Tutorial of the Week. 2020 Aug,18.Available from: https://resources.wfsahq.org/atotw/perioperative-care-for-bariatric-surgery/.
12. Gammone M. A., D’Orazio N. COVID-19 and obesity: overlapping of two pandemics // Obesity Facts. 2021; 14(6): 579-585. http://doi.org/10.1159/000518386
13. Younghee C. Obesity and Upper Gastrointestinal Diseases // Korean J Gastroenterol. 2024; 83(3): 81-86. Published online March 25,2024. Available from: https://doi.org/10.4166/kjg.2024.015.
14. Гарбузов Е.Ю., Овсянников Г.А., Щербак С.Г. Особенности анестезии в бариатрической хирургии // Вестник интенсивной терапии имени А.И. Салтанова. 2018;2:31–35. https://doi.org/10.21320/1818-474X-2018-2-31-35.
15. Сырчин Е.Ю., Лахин Р.Е., Давлетшина Э.М., Гражданкин А.А. Периоперационное обезболивание пациентки с морбидным ожирением при бариатрической операции (клинический случай) // Вестник интенсивной терапии имени А.И.Салтанова. 2020; 2: 146 - 153. doi:10. 21320/1818-474X-2020-2-146-153.
16. Reeve, K. et al. Anaesthesia for bariatric surgery // BJA Education. 2022; 6: 231 - 237.
17. Runkle JR, Kocz R. Anesthetic Considerations In Bariatric Surgery. [Updated 2024 Mar 18]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK603748/
18. Karunarathna I, Ranwala R., Sau Bandara, Godage S. et al Optimizing Perioperative Care in Bariatric Surgery: A Multidisciplinary Approach to Anesthesia // Uva Clinical Anaesthesia and Intensive Care ISSN 2827-7198 / Bariatric Anaesthesia. In: ResearchGate, 2025[Internet]. https://www.researchgate.net/publication/388685453
19. Wynn-Hebden A, Bouch DC. Anaesthesia for the obese patient. BJA Educ. 2020 Nov;20(11):388-395. doi: 10.1016/j.bjae.2020.07.003
20. Thota B, Jan KM, Oh MW, Moon TS. Airway management in patients with obesity// Saudi J Anaesth. 2022 Jan-Mar;16(1):76-81. doi: 10.4103/sja.sja_351_21
21. Eipe N, Budiansky AS. Perioperative Pain Management in Bariatric Anesthesia // Saudi J Anaesth. 2022 Jul-Sep; 16 (3) : 339-346. doi: 10.4103/sja.sja_236_22.
22. O'Kane M, Parretti HM, Pinkney J, Welbourn R, et al. British Obesity and Metabolic Surgery Society Guidelines on perioperative and postoperative biochemical monitoring and micronutrient replacement for patients undergoing bariatric surgery-2020 update // Obes Rev. 2020; Nov:21(11). doi: 10.1111/obr.13087.