XÜLASƏ
Məqsəd. Tədqiqatın məqsədi vaxtından əvvəl doğulmuş yenidoğulanlarda nekrotik enterokolitin (NEK) inkişafı zamanı Toll-like reseptor 4 (TLR4) ekspressiyası və SIGIRR geninin metilləşmə profilində baş verən dəyişiklikləri qiymətləndirmək, onların hestasiya yaşı və doğuş kütləsi ilə əlaqəsini araşdırmaq və NEK patogenezində mümkün əhəmiyyətini müəyyən etmək olmuşdur. Material və metodlar. Tədqiqat K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunda aparılmış, laborator analizlər İnsan Genetikası Laboratoriyasında və Ankara şəhərində yerləşən DIAGEN və INTERGEN laboratoriyalarında yerinə yetirilmişdir. TLR4 gen ekspressiyası 50 qan nümunəsində real-time polimeraza zəncirvari reaksiyası üsulu ilə qiymətləndirilmişdir. SIGIRR geninin metilləşmə profili 52 qan nümunəsində 36 gen lokusu üzrə təhlil edilmişdir. İştirakçılar doğuş kütləsinə görə 1500 q-dan az və 1500 q-dan çox olan yarımqruplara ayrılmış, NEK olan uşaqlar müvafiq müqayisə qrupları ilə qarşılaşdırılmışdır. Qruplararası fərqlər Mann–Whitney U meyarı ilə, dəyişənlər arasındakı əlaqələr isə Spearman ranq korrelyasiyası ilə qiymətləndirilmişdir; p<0,05 statistik əhəmiyyət həddi kimi qəbul edilmişdir. Nəticələr. TLR4 ΔΔCt göstəricisi hestasiya yaşı ilə mənfi korrelyasiya göstərmişdir (ρ=-0,419; p=0,006); eyni göstərici ilə doğuş kütləsi arasında da mənfi korrelyasiya müəyyən edilmişdir (ρ=-0,424; p=0,006). Doğuş kütləsi 1500 q-dan az olan uşaqlarda SIGIRR geninin %C90, %C100, %C102 və %C258 lokuslarında metilləşmə göstəricilərində müqayisə qrupuna nisbətən fərqlər aşkar edilmişdir. 1500 q-dan çox olan uşaqlarda %C327 və %C123 lokuslarında dəyişikliklər qeydə alınmışdır. SIGIRR metilləşmə göstəriciləri ilə TLR4 parametrləri arasında bir sıra statistik əhəmiyyətli korrelyasiyalar müəyyən edilmişdir. Yekun. Vaxtından əvvəl doğulmuş yenidoğulanlarda NEK TLR4 ekspressiyası və SIGIRR geninin metilləşmə profilində dəyişikliklərlə müşayiət olunur. Hestasiya yaşı və doğuş kütləsi TLR4 göstəriciləri ilə əlaqəli olmuşdur. SIGIRR lokuslarında metilləşmə dəyişiklikləri ilə TLR4 göstəriciləri arasındakı əlaqələr bu iki siqnal mexanizminin NEK patogenezində qarşılıqlı rolunu ehtimal etməyə əsas verir. Bu göstəricilərin erkən diaqnostik və proqnostik əhəmiyyətini müəyyən etmək üçün daha böyük nümunələrdə əlavə tədqiqatlara ehtiyac vardır.
Açar sözlər: nekrotik enterokolit, vaxtından əvvəl doğulmuş yenidoğulan, TLR4, SIGIRR, gen ekspressiyası

---

ƏDƏBİYYAT

1. Дамиров О.Н. Обоснование тактики хирургического лечения язвенно-некротического энтероколита у новорожденных: / дисс. кандидата медицинских наук. / Москва, - 2015.
2. Карпова И.Ю. Некротический энтероколит у новорожденных (новые способы прогнозирования и лечения): / дисс. на соискание ученой степени доктора медицинских наук / - Омск, - 2017. – 242 с.
3. Трунова ТЮ, Разин МП, Ершкова ММ, и др. Особенности течения некротизирующего энтероколита у новорожденных в отделениях второго этапа выхаживания. Вятский медицинский вестник. 2019;1(61):31–35.
4. Agakidou E, Agakidis C, Gika H, Sarafidis K. Emerging biomarkers for prediction and early diagnosis of necrotizing enterocolitis in the era of metabolomics and proteomics. Front Pediatr. 2020;8:602255. doi: 10.3389/fped.2020.602255
5. Werts AD, Fulton WB, Ladd MR, et al. A novel role for necroptosis in the pathogenesis of necrotizing enterocolitis. Cell Mol Gastroenterol Hepatol. 2020;9(3):403–423. doi: 10.1016/j.jcmgh.2019.11.002
6. Никитина ИВ, Донников АЕ, Крог-Йенсен ОА, и др. Молекулярно-генетические предикторы некротизирующего энтероколита у новорожденных. Акушерство и гинекология. 2020;(12):150–158. doi: 10.18565/aig.2020.12.150-158
7. Kovler ML, Gonzalez Salazar AJ, Fulton WB, et al. Toll-like receptor 4-mediated enteric glia loss is critical for the development of necrotizing enterocolitis. Sci Transl Med. 2021;13(612):eabg3459. doi: 10.1126/scitranslmed.abg3459
8. Cuna A, Yu W, Menden HL, et al. NEC-like intestinal injury is ameliorated by Lactobacillus rhamnosus GG in parallel with SIGIRR and A20 induction in neonatal mice. Pediatr Res. 2020;88(4):546–555. doi: 10.1038/s41390-020-0797-6
9. Sampath V, Menden H, Helbling D, et al. SIGIRR genetic variants in premature infants with necrotizing enterocolitis. Pediatrics. 2015;135(6):e1530–e1534. doi: 10.1542/peds.2014-3386
10. Wu W, Wang Y, Zou J, et al. Bifidobacterium adolescentis protects against necrotizing enterocolitis and upregulates TOLLIP and SIGIRR in premature neonatal rats. BMC Pediatr. 2017;17(1):1. doi: 10.1186/s12887-016-0759-7
11. Fawley J, Cuna A, Menden HL, et al. Single-Immunoglobulin Interleukin-1-Related Receptor regulates vulnerability to TLR4-mediated necrotizing enterocolitis in a mouse model. Pediatr Res. 2018;83(1-1):164–174. doi: 10.1038/pr.2017.211
12. Sampath V, Martinez M, Caplan MS, Underwood MA, et al. Necrotizing enterocolitis in premature infants—A defect in the brakes? Evidence from clinical and animal studies. Mucosal Immunol. 2023;16(2):208–220. doi: 10.1016/j.mucimm.2023.02.002
13. Thänert R, Keen EC, Dantas G, Warner BB, et al. Necrotizing enterocolitis and the microbiome: current status and future directions. J Infect Dis. 2021;223(12 Suppl 2):S257–S263. doi: 10.1093/infdis/jiaa604