XÜLASƏ
Makrofaq miqrasiyası İnhibitoru Faktoru (MIF) immun tənzimlənmə və şiş biologiyasında iştirak edən əsas iltihab sitokinidir. Ağciyər xəstəliyində, xüsusən də şiş diferensiasiyası və klinik risklə əlaqəli rolu hələ də tam aydınlaşdırılmamışdır. Bu tədqiqatın məqsədi gen ekspressiyası profilindən istifadə edərək ağciyər xəstəliyiklərində MIF-in ekspressiyasını, histoloji dərəcələr üzrə dəyişkənliyini qiymətləndirmək və klinik risklə əlaqəsini müəyyən etməkdir. İctimaiyyətə açıq məlumat mənbəyindən əldə edilən 442 ağciyər toxuması nümunəsindən mikroarray gen ekspressiyası məlumatları istifadə edilərək ikinci dərəcəli məlumatlara əsaslanan analitik təhlili aparılmışdır. MIF ekspressiyası Affymetrix İnsan Genomu U133A platformasından zond ID 200799_at istifadə edilərək çıxarılmışdır. Nümunələr histoloji diferensiasiyasına əsasən yaxşı, orta və zəif diferensiasiya olunmuş qruplara bölünmüşdür. Statistik təhlillərə təsviri statistika, Welch t-testi, Pearson korrelyasiyası və xətti reqressiya daxil edilmişdir. MIF ekspressiyası şiş diferensiasiyasının azalması ilə əhəmiyyətli dərəcədə artım nümayiş etdirərək, ən yüksək səviyyələr zəif diferensiasiya olunmuş şişlərdə müşahidə edilmişdir (11,05±0,68). Müstəqil t-testlər bütün histoloji qruplar arasında əhəmiyyətli fərqləri təsdiqlədi (p<0,05). Lakin korrelyasiya təhlili klinik risklə zəif və əhəmiyyətsiz bir əlaqəni ortaya qoydu (r=0,06, p=0,20) və reqressiya təhlili minimal proqnozlaşdırma gücünü göstərdi (R²=0,003). MIF ekspressiyası ağciyər xəstəliyində şiş diferensiasiyası ilə əhəmiyyətli dərəcədə əlaqələndirilir, lakin klinik risk üçün proqnozlaşdırma dəyəri yoxdur. Bu məlumatlar MIF-in müstəqil proqnostik biomarker deyil, şiş biologiyasının markeri kimi xidmət etdiyini göstərir.
Açar sözlər: makrofaq miqrasiyası inhibitoru faktoru, ağciyər xərçəngi, gen ekspressiyası, şiş diferensiasiyası

---

ƏDƏBİYYAT

1. Ahmed A, Köhler S, Klotz R, Giese N, et al. Peripheral blood and tissue assessment highlights differential tumor-circulatory gradients of IL2 and MIF with prognostic significance in resectable pancreatic ductal adenocarcinoma // Oncoimmunology, 10(1):2021;1962135. https://doi.org/10.1080/2162402X.2021.1962135
2. Bellocchi C, Ying J, Goldmuntz EA, Keyes-Elstein L, et al. Large-Scale Characterization of Systemic Sclerosis Serum Protein Profile: Comparison to Peripheral Blood Cell Transcriptome and Correlations with Skin/Lung Fibrosis. Arthritis Rheumatol. 2021 Apr;73(4):660-670. https://doi.org/10.1002/art.41570
3. Bime C, Casanova N, Oita RC, Ndukum J, et al. Development of a biomarker mortality risk model in acute respiratory distress syndrome // Critical care (London, England), 23(1):2019; 410. https://doi.org/10.1186/s13054-019-2697-x
4. Andersen MD, Enemark MH, Lauridsen KL, Hamilton-Dutoit SJ, et al. Lymph node transcriptomic profiles suggest susceptibility to bleomycin-induced pulmonary toxicity in classic hodgkin lymphoma // Scientific reports, 15(1);2025:30273. https://doi.org/10.1038/s41598-025-16218-8
5. Boroojeni SF, Nakamura A, Aparnathi M, Korshko M, et al. Macrophage Migration Inhibitory Factor and Hypoxia-Inducible Factor 1-Alpha May Play a Role in Maintaining Intestinal Homeostasis Through Regulation of Occludin and Claudin-1 Expression // The Journal of Rheumatology, 52 (2);2025:42; https://doi.org/10.3899/jrheum.2025-0314.1
6. Breidung D, Megas IF, Freytag DL, Bernhagen J, et al. The Role of Macrophage Migration Inhibitory Factor (MIF) and D-Dopachrome Tautomerase (D-DT/MIF-2) in Infections: A Clinical Perspective // Biomedicines,12(1);2023:2. https://doi.org/10.3390/biomedicines12010002
7. Christopoulou ME, Aletras AJ, Papakonstantinou E, Stolz D, et al. WISP1 and Macrophage Migration Inhibitory Factor in Respiratory Inflammation: Novel Insights and Therapeutic Potentials for Asthma and COPD // International journal of molecular sciences, 25(18);2024:10049. https://doi.org/10.3390/ijms251810049
8. Harjacek M. Immunopathophysiology of Juvenile Spondyloarthritis (jSpA): The "Out of the Box" View on Epigenetics, Neuroendocrine Pathways and Role of the Macrophage Migration Inhibitory Factor (MIF) // Frontiers in medicine, 8;2021:700982. https://doi.org/10.3389/fmed.2021.700982
9. Kontos C, El Bounkari O, Krammer C, Sinitski D, et al. Designed CXCR4 mimic acts as a soluble chemokine receptor that blocks atherogenic inflammation by agonist-specific targeting // Nature communications, 11(1);2020:5981. https://doi.org/10.1038/s41467-020-19764-z
10. László N, Mărginean C, Mátyás BB, Man CA, et al. Macrophage Migration Inhibitory Factor and Post-Discharge Inflammatory Profiles in Severe COVID-19: A Prospective Observational Study from Romania // International journal of molecular sciences, 26(19):2025;9697. https://doi.org/10.3390/ijms26199697
11. Li F, Jia Y, Fang J, Gong L, et al. Neuroprotective Mechanism of MOTS-c in TBI Mice: Insights from Integrated Transcriptomic and Metabolomic Analyses // Drug design, development and therapy, 18:2024;2971–2987. https://doi.org/10.2147/DDDT.S460265
12. Lombardo SD, Mazzon E, Mangano K, Basile MS, et al. Transcriptomic Analysis Reveals Involvement of the Macrophage Migration Inhibitory Factor Gene Network in Duchenne Muscular Dystrophy // Genes, 2019;10(11): 939. https://doi.org/10.3390/genes10110939
13. Park JS, Jun JS, Cho JY, Yeom JS, et al. Difference in macrophage migration inhibitory factor between preterm and term newborns and associating clinical factors: Preliminary study // Medicine, 2022; 101(34): e30223. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000030223
14. Petralia MC, Mazzon E, Mangano K, Fagone P, et al. Transcriptomic analysis reveals moderate modulation of macrophage migration inhibitory factor superfamily genes in alcohol use disorders // Experimental and therapeutic medicine, 19(3):2020;1755–1762. https://doi.org/10.3892/etm.2020.8410
15. Roger T, Schlapbach LJ, Schneider A, Weier M, et al. Plasma Levels of Macrophage Migration Inhibitory Factor and d-Dopachrome Tautomerase Show a Highly Specific Profile in Early Life // Frontiers in immunology, 8:2017;26. https://doi.org/10.3389/fimmu.2017.00026
16. Rojo Arias JE, Jászai J. Gene expression profile of the murine ischemic retina and its response to Aflibercept (VEGF-Trap) // Scientific reports, 11(1):2021;15313. https://doi.org/10.1038/s41598-021-94500-1
17. Rontogianni MO, Gill D, Bouras E, Asimakopoulos AG, et al. Association of inflammatory cytokines with lung function, chronic lung diseases, and COVID-19 // iScience, 2024; 27(10): 110704. https://doi.org/10.1016/j.isci.2024.110704
18. Mauricio J. Lung cancer patients mRNA microarray dataset // Kaggle. 2021. https://www.kaggle.com/datasets/josemauricioneuro/lung-cancer-patients-mrna-microarray
19. Saul D, Kosinsky RL, Atkinson EJ, Doolittle ML, et al. A new gene set identifies senescent cells and predicts senescence-associated pathways across tissues // Nature communications, 13(1):2022;4827. https://doi.org/10.1038/s41467-022-32552-1
20. Spiller L, Manjula R, Leissing F, Basquin J, et al. Plant MDL proteins synergize with the cytokine MIF at CXCR2 and CXCR4 receptors in human cells // Science signaling, 16(812):2023:eadg2621. https://doi.org/10.1126/scisignal.adg2621
21. Sweatt AJ, Hedlin HK, Balasubramanian V, Hsi A, et al. Discovery of Distinct Immune Phenotypes Using Machine Learning in Pulmonary Arterial Hypertension // Circulation research, 124(6):2019;904–919. https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.118.313911
22. Swoboda C, Deloch L, von Zimmermann C, Richter-Schmidinger T, et al. Macrophage Migration Inhibitory Factor in Major Depressive Disorder: A Multilevel Pilot Study // International journal of molecular sciences, 2022;23(24): 15460. https://doi.org/10.3390/ijms232415460
23. Tamò L, Fytianos K, Caldana F, Simillion C, et al. Interactome Analysis of iPSC Secretome and Its Effect on Macrophages In Vitro // International journal of molecular sciences, 22(2):2021:958. https://doi.org/10.3390/ijms22020958
24. Wang J, Li X, Xiao G, Desai J, et al. CD74 is associated with inflamed tumor immune microenvironment and predicts responsiveness to PD-1/CTLA-4 bispecific antibody in patients with solid tumors // Cancer immunology, immunotherapy: CII, 73(2):2024:36. https://doi.org/10.1007/s00262-023-03604-2
25. Xie M, Bao M, Dong X, Wu L, et al. Harnessing local and system immune profiling delineating differential responders to first-line sintilimab (anti-PD-1 antibody) combined with chemotherapy in extensive-stage small cell lung cancer: an exploratory biomarker analysis of a phase II study // Signal transduction and targeted therapy, 10(1);2025:168. https://doi.org/10.1038/s41392-025-02252-5