XÜLASƏ
Metastaz bədxassəli şişlərin inkişafını və proqnozunu təyin edən amildir. Şişin yayılmasının təbiəti şişin biologiyasından, xəstənin yaşından və cinsindən asılıdır. Məqsəd: Ən çox yayılmış bədxassəli şişlərin metastazlarının tezliyini, yollarını və lokalizasiyalarını qiymətləndirmək. Material və metodlar: Xərçəng xəstəsi olan 337 qadın, 201 kişi və 38 uşağın məlumatlarının retrospektiv təhlili aparılmışdır. Sümük metastazları sümük sintiqrafiyası ilə qiymətləndirildi. Nəticələr. Qadınlar arasında ən yüksək metastatik aktivlik, ilk növbədə, onurğa və çanaq sümüklərini əhatə edən süd vəzi xərçəngində müşahidə edilmişdir. Bu, onurğa sütunun venoz pleksusunun cəlb edilməsi və uzun bir asemptomatik gedişi ilə bağlıdır. Uterus xərçəngi lokal şiş böyüməsi və erkən klinik aşkarlanması səbəbindən nadir hallarda uzaq sümük metastazları ilə nəticələnir. Ağciyər xərçəngi orta dərəcədə sümük tutulmasını nümayiş etdirdi. Kişilərdə prostat xərçəngi sümüklərə, xüsusən də onurğa və çanaq nahiyəsinə prostat xərçəngi hüceyrələrinin yaxınlığına görə sümüyə metastaz verməyə ən çox meyllidir. Ağciyər xərçəngi, hematogen yayılma ilə uyğunlaşan, ilk növbədə, onurğa və qabırğaları təsir edən sümüyə orta dərəcədə metastatik aktivlik nümayiş etdirdi. Mədə-bağırsaq şişləri tez-tez qaraciyərə və ağciyərlərə metastaz verir, skeletin tutulması isə nadirdir və adətən gec mərhələlərdə baş verir. Uşaqlarda yüksək proliferativ aktivliyi və erkən sistemli yayılması ilə xarakterizə olunan embrion şişləri, sarkomalar və limfomalar üstünlük təşkil edir. Neyroblastomalar tez-tez sümük və sümük iliyinə metastik təsir edirdi, lenfomalar isə diaqnoz zamanı sistemli idi. Yekun. Pasiyentlərin yaşı, cinsi və şişlərin bioloji xüsusiyyətlərinin erkən diaqnozu, dəqiq mərhələ və optimal müalicə strategiyalarının seçilməsi üçün əsasdır. Bu amillərin nəzərə alınması xəstələrin proqnozunu, sağ qalma müddətini və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırır.
Açar sözlər: metastazların diaqnostikası, bədxassəli şişlər, yaş, cins

---

ƏDƏBİYYAT

1. Алиев Д.А., Зейналов Р.С., Мусаев И.Н. Циркулирующие опухолевые клетки // Azərbaycan Onkologiya jurnalı. – 2016, №1, s. 6-15
2. Чиссов В.И., Давыдов М.И. Онкология: национальное руководство. М: ГЭОТАР-Медиа. - 2020, 1142 с
3. Кочергина Н.В., Зимина О.Г., Молчанов Г.В. Комплексная диагностика опухолей костей // Вестник РОНЦ Н.Н.Блохина РАМН. - 2004, №1-2, с. 38-41
4. Diagnostic Imaging: Oncology. 1st ed. Amirsys Inc. - 2011, 815 p
5. Amin MB, Greene FL, Edge SB, Compton CC, et al. The Eighth Edition AJCC Cancer Staging Manual: Continuing to build a bridge from a population-based to a more "personalized" approach to cancer staging // CA Cancer J Clin. 2017 Mar;67(2):93-99. doi: 10.3322/caac.21388
6. Каприн А.Д. Рак предстательной железы // Современная онкология. - 2021. №2, с.211-246
7. Соловьёв А.Е. Клиническая онкология детского возраста. М:ГЭОТАР-Медиа. - 2023, 264 с
8. Детская онкология. Под ред. Алиев М.Д. М.: Издательская группа РОНЦ, Практическая медицина. – 2012, 684 с. ISBN: 978-5-95340-163-9
9. Klein CA. Parallel progression of primary tumours and metastases // Nat Rev Cancer. 2009 Apr;9(4):302-12. doi: 10.1038/nrc2627
10. Nasirova F.J. Theranostics in Neurobastoma of Children // National Journal of Neurology. – 2024:2(26);153-154. doi: 10.61788/njn.v2i26.37