XÜLASƏ
Məqsəd. Parastomal ağırlaşmaların yaranma tezliyini, risk amillərini, profilaktika və müalicəsində tətbiq olunan cərrahi üsulların effektivliyini qiymətləndirmək. Material və metodlar. Tədqiqata 2008–2025-ci illər ərzində Akademik M.A.Topçubaşov adına Elmi Cərrahiyyə Mərkəzinin II Cərrahi Qastroenterologiya şöbəsində ileostoma və ya kolostoma formalaşdırılmış 425 xəstə daxil edilmişdir. Xəstələrin klinik göstəriciləri, erkən və gec parastomal ağırlaşmaların tezliyi, onların yaranma səbəbləri, profilaktik tədbirlərin və tətbiq olunan müalicə üsullarının nəticələri retrospektiv qaydada təhlil edilmişdir.

Müəyyən edilmişdir ki, erkən dövrdə ən çox rast gəlinən ağırlaşmalar parastomal dəri zədələnmələri, kolostoma ilə dəri arasında diastaz və irinli-iltihabi ağırlaşmalar olmuşdur. Təklif olunan cərrahi yanaşmanın tətbiqi nəticəsində əsas qrupda parastomal ağırlaşmaların, kolostoma retraksiyasının, prolapsın, parakolostomal absesin və parastomal yırtığın rastgəlmə tezliyi müqayisə qrupu ilə müqayisədə statistik cəhətdən əhəmiyyətli dərəcədə azalmışdır (p<0,05). Yekun. Stomanın düzgün formalaşdırılması, parastomal nahiyənin adekvat drenajı, əməliyyatdan sonrakı stomaterapiya və xəstələrin dinamik müşahidəsi parastomal ağırlaşmaların profilaktikasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Təklif olunan metod xüsusilə bədən kütlə indeksi 30 kq/m²-dən yüksək olan xəstələrdə erkən və gec ağırlaşmaların azalmasına imkan verir.
Açar sözlər: kolostoma, ileostoma, parastomal ağırlaşmalar, profilaktika, müalicə, retraksiya, prolaps

---

ƏDƏBİYYAT

1. Shogan BD, Vogel JD, Davis BR, Keller DS, et al. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for Preventing Surgical Site Infection // Dis Colon Rectum. 2024;67(11):1368-1382. doi: 10.1097/DCR.0000000000003450
2. Cakir SK, Ozbayir T. The effect of preoperative stoma site marking on quality of life // Pak J Med Sci. 2018;34(1):149-153. doi: 10.12669/pjms.341.14108
3. Cawich SO, Teelucksingh S, Hassranah S, Naraynsingh V. Role of oral antibiotics for prophylaxis against surgical site infections after elective colorectal surgery // World J Gastrointest Surg. 2017;9(12):246-255. doi: 10.4240/wjgs.v9.i12.246
4. Hawkins AT, Wise PE, Chan T, Lee JT, et al. Diverticulitis: An update from the age-old paradigm // Curr Probl Surg. 2020;57(10):100862. doi: 10.1016/j.cpsurg.2020.100862.
5. Gillissen F, Ament SM, Maessen JM, Dejong CH, et al. Sustainability of an enhanced recovery after surgery program (ERAS) in colonic surgery // World J Surg. 2015 Feb;39(2):526-33. doi: 10.1007/s00268-014-2744-3
6. Harries RL, Daniels IR, Smart NJ. Outcomes of surgically managed recurrent parastomal hernia: the Sisyphean challenge of the hernia world // Hernia. 2021;25(1):133-140. doi: 10.1007/s10029-020-02161-2
7. Roig JV, Cantos M, Balciscueta Z, Uribe N, et al. Hartmann's operation: how often is it reversed and at what cost? A multicentre study // Colorectal Dis. 2011;13(12). doi: 10.1111/j.1463-1318.2011.02738.x
8. Ambe PC, Kurz NR, Nitschke C, Odeh SF, et al. Intestinal ostomy // Dtsch Arztebl Int. 2018 Mar 16;115(11):182-187. doi: 10.3238/arztebl.2018.0182
9. Watanabe T, Muro K, Ajioka Y, Hashiguchi Y, et al. Japanese Society for Cancer of the Colon and Rectum (JSCCR) guidelines 2016 for the treatment of colorectal cancer // Int J Clin Oncol. 2018;23(1):1-34. doi: 10.1007/s10147-017-1101-6
10. Krishnamurty DM, Blatnik J, Mutch M. Stoma complications // Clin Colon Rectal Surg. 2017;30(3):193-200. doi: 10.1055/s-0037-1598160
11. Malik T, Lee MJ, Harikrishnan AB. The incidence of stoma related morbidity: a systematic review of randomised controlled trials // Ann R Coll Surg Engl. 2018;100(7):501-508. doi: 10.1308/rcsann.2018.0126
12. Parmar KL, Zammit M, Smith A, Kenyon D, et al. A prospective audit of early stoma complications in colorectal cancer treatment throughout the Greater Manchester and Cheshire colorectal cancer network // Colorectal Dis. 2011;13(8):935-938. doi: 10.1111/j.1463-1318.2010.02325.x