XÜLASƏ
Periferik arteriyaların aterosklerotik zədələnməsi 2-ci tip şəkərli diabetli xəstələrdə tez-tez rast gəlinən, çox vaxt subklinik gedişli olan və ürək-damar ağırlaşmaları riskini artıran mühüm damar patologiyasıdır. Tədqiqatın məqsədi Azərbaycan populyasiyasında 2-ci tip şəkərli diabetli xəstələrdə periferik aterosklerozun subklinik göstəricisi olan topuq-bazu indeksi ilə ürək-damar xəstəliklərinin risk faktorları, qlikemik nəzarət, arterial hipertenziya, mikroalbuminuriya və aşağı ətraf damarlarının sonoqrafik göstəriciləri arasındakı əlaqəni öyrənmək olmuşdur. Material və metodlar. Tədqiqata 30–69 yaşlı 528 nəfər 2-ci tip şəkərli diabetli xəstə daxil edilmişdir. Xəstələr sorğu, obyektiv müayinə, qlikohemoqlobin, mikroalbuminuriya, arterial təzyiq göstəriciləri və aşağı ətraf damarlarının sonoqrafik müayinəsi əsasında qiymətləndirilmişdir. Topuq-bazu indeksi periferik arteriya xəstəliyinin obyektiv göstəricisi kimi istifadə edilmiş, TBİ≤0,9 periferik arterial zədələnmə əlaməti hesab edilmişdir. Nəticə. TBİ-nin orta göstəricisi 1,061±0,009 olmuş, xəstələrin 27,2%-də TBİ<0,9 aşkar edilmişdir. Aşağı ətraf damarları aterosklerozunun klinik əlamətləri 66,7% xəstədə qeyd edilmişdir. Qlikemiyaya qeyri-adekvat nəzarət olunanlarda TBİ≤0,9 daha çox rast gəlinmiş, distal seqmentlərə doğru stenozun ağırlıq dərəcəsi artmış və dizaltı-topuq seqmentində dekompensasiya əlamətləri müşahidə edilmişdir. Arterial hipertenziyalı xəstələrdə TBİ göstəriciləri daha aşağı, periferik ateroskleroz əlamətləri isə daha yüksək olmuşdur. Mikroalbuminuriyanın artması periferik aterosklerozun rastgəlmə tezliyinin yüksəlməsi ilə müşayiət edilmişdir. Yekun. 2-ci tip şəkərli diabetli xəstələrdə TBİ periferik arteriya xəstəliyi və ürək-damar riskinin qiymətləndirilməsi üçün praktik skrininq göstəricisi kimi istifadə oluna bilər.
Açar sözlər: 2-ci tip şəkərli diabet; topuq-bazu indeksi; periferik arteriya xəstəliyi; arterial hipertenziya; mikroalbuminuriya

---

ƏDƏBİYYAT

1. Kumar MS, Lohiya A, Ramesh V, Behera P, et al. Sensitivity and Specificity of Pulse Oximetry and Ankle-Brachial Index for Screening Asymptomatic Peripheral Vascular Diseases in Type 2 Diabetes Mellitus // J Assoc Physicians India. 2016 Aug;64(8):38-43
2. Sartore G, Caprino R, Ragazzi E, Bianchi L, et al. The ankle-brachial index for assessing the prevalence of peripheral artery disease and cardiovascular risk in patients with type 2 diabetes mellitus // Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2023 Mar;33(3):560-567. doi: 10.1016/j.numecd.2022.11.019
3. Alves-Cabratosa L, Comas-Cufí M, Ponjoan A, Garcia-Gil M, et al. Levels of ankle-brachial index and the risk of diabetes mellitus complications // BMJ Open Diabetes Res Care. 2020 Mar;8(1):e000977. doi: 10.1136/bmjdrc-2019-000977
4. Doza B, Kaur M, Chopra S, Kapoor R. Cardiovascular Risk Factors and Distributions of the Ankle-Brachial Index among Type 2 Diabetes Mellitus Patients // Int J Hypertens. 2012;2012:485812. doi: 10.1155/2012/485812
5. Nie F, He J, Cao H, Hu X. Predictive value of abnormal ankle-brachial index in patients with diabetes: A meta-analysis // Diabetes Res Clin Pract. 2021 Apr;174:108723. doi: 10.1016/j.diabres.2021.108723
6. Makhdoomi K, Mohammadi A, Yekta Z, Aghasi MR, et al. Correlation between ankle-brachial index and microalbuminuria in type 2 diabetes mellitus // Iran J Kidney Dis. 2013 May;7(3):204-9
7. Niwa H, Takahashi K, Dannoura M, Oomori K, et al. The Association of Cardio-Ankle Vascular Index and Ankle-Brachial Index with Macroangiopathy in Patients with Type 2 Diabetes Mellitus // J Atheroscler Thromb. 2019 Jul 1;26(7):616-623. doi: 10.5551/jat.45674
8. Yang MC, Huang YY, Hsieh SH, Sun JH, et al. Ankle-Brachial Index Is Independently Associated With Cardiovascular Outcomes and Foot Ulcers in Asian Patients With Type 2 Diabetes Mellitus. Front Endocrinol (Lausanne). 2021 Nov 18;12:752995. doi: 10.3389/fendo.2021.752995