XÜLASƏ
Tədqiqatın məqsədi müxtəlif etiologiyalı ətraf sümüklərinin travmalarının diaqnostikasında rentgen və kompüter tomoqrafiyası müayinələrinin diaqnostik dəyərinin, həssaslıq və spesifiklik göstəricilərinin müqayisəli şəkildə qiymətləndirilməsi olmuşdur. Bununla yanaşı, yaş, cins, travmanın etiologiyası və tək və ya müştərək xarakter daşımasının diaqnostik informativliyə təsiri araşdırılmışdır. Material və metodlar. Tədqiqat 2016–2021-ci illərdə Bakı şəhəri Kliniki Tibbi Mərkəzin travmatologiya və reanimasiya şöbələrində aparılmışdır. Müxtəlif səbəblərdən travma almış 969 xəstənin instrumental müayinə nəticələri retrospektiv təhlil edilmişdir. Xəstələrin 362 (37,4%) nəfərində rəqəmsal rentgen, 39 (4,0%) nəfərində isə KT müayinəsi icra olunmuşdur. Ümumilikdə 307 (31,7%) nəfərdə ətraf travmaları aşkarlanmışdır. Diaqnostik metodların informativliyi həssaslıq, spesifiklik, yalançı pozitiv və yalançı neqativ göstəricilər əsasında qiymətləndirilmiş, statistik analiz SPSS-26 proqramında Kohenin Kappa (κ) meyarı və p göstəricisi ilə aparılmışdır. Nəticələr. Rentgen müayinəsinin ətraf travmalarının aşkarlanmasında həssaslığı 99,0%, spesifikliyi isə 68,6% olmuşdur (κ=0,753; p<0,001). KT müayinəsində həssaslıq 97,1%, spesifiklik isə 25,0% təşkil etmişdir (κ=0,284; p=0,057). Kişilərdə rentgen müayinəsi daha yüksək informativlik nümayiş etdirmiş, qadınlarda isə KT-nin həssaslığı 100% olmuşdur. Yaş qrupları üzrə aparılan təhlillər 50–59 yaş qrupunda KT-nin daha üstün nəticələr verdiyini göstərmişdir. Müştərək travmalar zamanı KT-nin spesifikliyi 100,0%, həssaslığı isə 96,9% olmuşdur. Avtoqəza və yıxılma hallarında rentgen müayinəsi yüksək həssaslıq nümayiş etdirmişdir. Yekun. Müəyyən edilmişdir ki, ətraf travmalarının ilkin diaqnostikasında rentgen müayinəsi yüksək həssaslığı və əlçatanlığı səbəbindən əsas skrininq üsulu hesab edilə bilər. KT isə mürəkkəb və müştərək travmalar zamanı daha spesifik və detallı diaqnostik imkanlar təqdim edir. Buna görə diaqnostik metodun seçilməsi travmanın ağırlığına, lokalizasiyasına, xəstənin yaşına və klinik vəziyyətinə uyğun fərdiləşdirilməlidir.
Açar sözlər: ətraf travmaları, rentgen müayinəsi, kompüter tomoqrafiyası, diaqnostik informativlik, skelet travması, müqayisəli təhlil

---

ƏDƏBİYYAT

1. Guryel E., Al-Hourani K. Diagnostic accuracy of plain radiographs vs. CT in pelvic and extremity fractures // Journal of Orthopaedic Trauma. 2021;35(4):112-118. doi: 10.1097/BOT.0000000000001985
2. Брюханов А.В., Клыжин М.А. Комплексное применение лучевых методов диагностики при обследовании больных с травматическими повреждениями коленных суставов // Сибирский журнал клинической и экспериментальной медицины. 2008;23(2):20-24
3. Avci M., Kozaci N. Comparison of X-Ray Imaging and Computed Tomography Scan in the Evaluation of Knee Trauma // Medicina (Kaunas). 2019 Sep 23;55(10):623. doi: 10.3390/medicina55100623
4. Geyer L.L., Korner M. Emergency Radiology of the Musculoskeletal System: Imaging of Extremity Trauma. Springer Nature; 2023
5. Qafarov İ.A. Biostatistika. Bakı: Təbib; 2022. 240 s. ISBN: 978-9952-37-813-9
6. Tang L, Zhou W, Bai L, Wu C, et al. Comparison of diagnostic performance of X‑ray, CT and MRI in patients with surgically confirmed subtle Lisfranc injuries // Exp Ther Med. 2024 Feb 29;27(4):174. doi: 10.3892/etm.2024.12462
7. Fotiadou A., Patel A., Morgan T., Karantanas A.H., et al. Wrist injuries in young adults: the diagnostic impact of CT and MRI // Eur J Radiol. 2011 Feb;77(2):235-9. doi: 10.1016/j.ejrad.2010.05.011
8. Zhang W., Wang J.W., Hu Y.L., Zhu J.H., et al. Comparison of four imaging examinations of shoulder joint injury in forensic expertise // Fa Yi Xue Za Zhi. 2011 Feb;27(1):39-42. [Article in Chinese]
9. Айтбай Г.С., Жолдыбай Ж.Ж. Магнитно-резонансная артрография и компьютерно-томографическая артрография в диагностике повреждений суставов (обзор литературы) // Вестник Казахского Национального медицинского университета. 2020;(2):131-134
10. Ye QL, Li J, Hou JD, Cai L, et al. Comparison of multislice spiral CT and MRI in diagnosis of occult fracture of knee joint with meniscus and ligament injury // Zhongguo Gu Shang. 2022 Oct 25;35(10):967-70. doi: 10.12200/j.issn.1003-0034.2022.10.011 [Article in Chinese]