XÜLASƏ
Aktuallıq. Xroniki viral hepatit bütün dünyada qaraciyərlə bağlı xəstələnmə və ölüm hallarının aparıcı səbəbi olaraq qalır. FIB-4 indeksi kimi ənənəvi fibroz qiymətləndirmə sistemləri risk təbəqələşməsi üçün geniş istifadə olunur, lakin subklinik qaraciyər zədəsini aşkar edə bilmir. Artan dəlillər “bağırsaq-qaraciyər” oxu vasitəsilə qaraciyər xəstəliyinin irəliləməsində bağırsaq disbiozunu, xüsusən də nazik bağırsaq bakteriyasının çoxalmasını (SIBO) göstərir. Məqsəd. Xroniki viral hepatiti olan xəstələrdə SIBO-nun ənənəvi fibroz skorlarından kənarda qaraciyər xəstəliyinin şiddəti ilə müstəqil şəkildə əlaqəli olub olmadığını araşdırmaq. Material və metodlar. Xroniki hepatit B və ya C olan 100-dən artıq xəstə üzərində retrospektiv təhlil aparılmışdır. Klinik məlumatlara SIBO nəfəs testinin nəticələri, FIB-4 balları, qaraciyər fermentlərinin səviyyələri (ALT, AST, GGT, ALP) və demoqrafik məlumatlar daxildir. Xəstələr FIB-4 balı (<1,3-ə qarşı ≥1,3) və SIBO statusu ilə təbəqələşdirilib. Müqayisəli və çoxdəyişənli logistik reqressiya təhlilləri üçün düzəliş edildikdən sonra SIBO pozitivliyinin proqnozlaşdırıcı dəyərini qiymətləndirmək üçün istifadə edilmişdir. Nəticələr. FIB-4 göstəriciləri aşağı olan xəstələrdə SIBO yayılması 38%, yüksək balları olanlarda isə 61% təşkil etmişdir. Xüsusilə, normal FIB-4 dəyərləri olan, lakin müsbət SIBO testləri olan bir alt dəstdə anormal qaraciyər fermentləri nümayiş etdirilir, bu da gizli patoloji aktivliyi göstərir. Logistik reqressiya SIBO pozitivliyinin FIB-4, yaş və cinsdən asılı olmayaraq qaraciyər fermentinin yüksəlməsi (p<0,01) ilə əhəmiyyətli dərəcədə əlaqəli olduğunu göstərdi. Yekun. SIBO pozitivliyi ənənəvi fibroz skorlarını tamamlayan xroniki viral hepatitdə qaraciyər stressinin yeni, müstəqil markeri kimi istifadə edilə bilər. Mikrobiota modulyasiyasını hədəfləyən perspektiv tədqiqatlar yeni terapevtik yollar təmin edə bilər.
Açar sözlər: İKT infrastrukturu, süni intellekt, neyron şəbəkələri, diaqnostik sistemlər, tibbi məlumatlar, rəqəmsal səhiyyə

---

ƏDƏBİYYAT

1. Nishikawa H, Fukunishi S, Asai A, Yokohama K, et al. Dysbiosis and liver diseases (Review) // International Journal of Molecular Medicine. 2021 Sep;48(3):183. doi: 10.3892/ijmm.2021.5016
2. Velasco-Aburto S, Llama-Palacios A, Sánchez MC, Ciudad MJ, et al. Nutritional Approach to Small Intestinal Bacterial Overgrowth: A Narrative Review // Nutrients. 2025 Apr 23;17(9):1410. doi: 10.3390/nu17091410
3. Leite G, Rezaie A, Mathur R, Barlow GM, et al; REIMAGINE Study Group. Defining Small Intestinal Bacterial Overgrowth by Culture and High Throughput Sequencing // Clinical Gastroenterology and Hepatology. 2024 Feb;22(2):259-270. doi: 10.1016/j.cgh.2023.06.001
4. Laeeq T, Tun KM. S284 Is Fecal Microbiota Transplant the Future of Small Intestinal Bacterial Overgrowth? // The American Journal of Gastroenterology. 2024 Oct;119(10 Suppl):S203-S203. doi: 10.14309/01.ajg.0001030504.35882.74
5. Yu JX, Wu J, Chen X, Zang S, et al. Gut microbiota in liver diseases: initiation, development and therapy // Frontiers in Medicine. 2025;12:1615839. doi: 10.3389/fmed.2025.1615839
6. Wang J, Wang X, Zhuo E, Chen B, et al. Gut liver axis in liver disease: From basic science to clinical treatment (Review) // Molecular Medicine Reports. 2025 Jan;31(1):10. doi: 10.3892/mmr.2024.13375
7. Wang Z, Tan W, Huang J, Li Q, et al. Small intestinal bacterial overgrowth and metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease // Frontiers in Nutrition. 2024 Dec 17;11:1502151. doi: 10.3389/fnut.2024.1502151
8. Buchynskyi M, Kamyshna I, Halabitska I, Petakh P, et al. Unlocking the gut-liver axis: microbial contributions to the pathogenesis of metabolic-associated fatty liver disease // Frontiers in Microbiology. 2025 Apr 25;16:1577724. doi: 10.3389/fmicb.2025.1577724
9. Cui C, Gao S, Shi J, Wang K. Gut-Liver Axis: The Role of Intestinal Microbiota and Their Metabolites in the Progression of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease // Gut and Liver. 2025 Jul 15;19(4):479-507. doi: 10.5009/gnl240539
10. Kumar AR, Nair B, Kamath AJ, Nath LR, et al. Impact of gut microbiota on metabolic dysfunction-associated steatohepatitis and hepatocellular carcinoma: pathways, diagnostic opportunities and therapeutic advances // European Journal of Medical Research. 2024 Oct 5;29(1):485. doi: 10.1186/s40001-024-02072-3
11. Grace E, Shaw C, Whelan K, Andreyev HJ. Review article: small intestinal bacterial overgrowth--prevalence, clinical features, current and developing diagnostic tests, and treatment // Alimentary Pharmacology & Therapeutics. 2013 Oct;38(7):674-688. doi: 10.1111/apt.12456
12. Bajaj JS, Heuman DM, Hylemon PB, Sanyal AJ, et al. Altered profile of human gut microbiome is associated with cirrhosis and its complications // Journal of Hepatology. 2014 May;60(5):940-947. doi: 10.1016/j.jhep.2013.12.019
13. Laivacuma S, Oblate O, Derovs A. Gut Microbiota and the Gut-Liver Axis in Liver Disease: From Chronic Viral Hepatitis to Cirrhosis, Hepatocellular Carcinoma, and Microbiome-Based Therapies // Microorganisms. 2025 Apr 30;13(5):1053. doi: 10.3390/microorganisms13051053
14. Shah A, Spannenburg L, Thite P, Morrison M, et al. Small intestinal bacterial overgrowth in chronic liver disease: an updated systematic review and meta-analysis of case-control studies // EClinicalMedicine. 2024 Dec 31;80:103024. doi: 10.1016/j.eclinm.2024.103024
15. Laivacuma S, Oblate O, Derovs A. Gut Microbiota and the Gut–Liver Axis in Liver Disease: From Chronic Viral Hepatitis to Cirrhosis, Hepatocellular Carcinoma, and Microbiome-Based Therapies // Microorganisms. 2025;13(5):1053. doi: 10.3390/microorganisms13051053
16. Konturek PC, Harsch IA, Konturek K, Schink M, et al. Gut-Liver Axis: How Do Gut Bacteria Influence the Liver? // Medical Sciences. 2018 Sep 17;6(3):79. doi: 10.3390/medsci6030079
17. Schneider KM, Kummen M, Trivedi PJ, Hov JR. Role of microbiome in autoimmune liver diseases // Hepatology. 2024 Oct 1;80(4):965-987. doi: 10.1097/HEP.0000000000000506
18. Ponziani FR, Gerardi V, Pecere S, D’Aversa F, et al. Effect of rifaximin on gut microbiota composition in advanced liver disease and its complications // World Journal of Gastroenterology. 2015;21(43):12322-12333. doi: 10.3748/wjg.v21.i43.12322