XÜLASƏ
Aktuallıq. Diş kariyesi uşaq stomatologiyasında ən geniş yayılmış xəstəliklərdən biri olaraq qalır və uşağın sağlamlığına və həyat keyfiyyətinə əhəmiyyətli təsir göstərir. Tədqiqatın məqsədi – uşaqlarda erkən diş kariyesinin profilaktikası və minimal invaziv müalicə üsullarının müasir yanaşmalarının təhlilidir. Material və metodlar. Uşaqlarda erkən kariyesin etiologiyası, profilaktikası və müalicəsinə həsr olunmuş müasir elmi məqalələrin və klinik tədqiqatların təhlili aparılmışdır. Remineralizasiya terapiyası, rezin infiltrasiya üsulları, həmçinin flüor tərkibli vasitələr, hidroksiapatit əsaslı preparatlar və biomimetik peptidlərin tətbiqi xüsusilə nəzərdən keçirilmişdir. Nəticələr. Aparılan təhlil göstərir ki, uşaqlarda kariyesin inkişafı genetik meyllilik, qidalanma vərdişləri, ağız boşluğunun gigiyena səviyyəsi və profilaktik tədbirlərin əlçatanlığı kimi bir sıra amillərlə əlaqədardır. Müasir minimal invaziv müalicə üsulları demineralizasiya prosesinin dayandırılmasına və diş toxumalarının geniş preparasiyası olmadan minanın mineral strukturunun bərpasına yönəldilmişdir. Remineralizasiyaedici vasitələrin, infiltrasiya texnologiyalarının və biomimetik materialların tətbiqi patoloji prosesin sabitləşməsinə və müalicənin estetik və funksional nəticələrinin yaxşılaşmasına kömək edir. Yekun. Uşaqlarda erkən diş kariyesinin effektiv profilaktikası və müalicəsi gigiyenik və dietik tədbirləri, maarifləndirici proqramları və diş toxumasının qorunmasına və ağırlaşmaların qarşısının alınmasına yönəlmiş müasir minimal invaziv müalicə texnologiyalarının tətbiqini birləşdirən kompleks yanaşma tələb edir.
Açar sözlər: erkən diş kariyesi, uşaqlar, remineralizasiya terapiyası, kariyes infiltrasiyası

---

ƏDƏBİYYAT

1. Al-Kaff AA, Alshehri AZ, Alasmari RA, Alsubaie N, et al. Minimally Invasive Techniques for Managing Dental Caries in Children: Efficacy, Applications, and Future Directions // Cureus. 2025 Jul 7;17(7):e87450. doi: 10.7759/cureus.87450.
2. Yüzbaş BE, Özyılmaz KY, Seyedoskuyi V, Topaloğlu A. Early childhood caries: A current perspective // J Med Dent Invest 2025;6:e250075. doi: 10.5577/jomdi.e250075.
3. Клочкова ВЕ, Клочков АС. Обзор современных методов лечения кариеса на ранних этапах развития у детей // Международный научно-исследовательский журнал, №9(147), Sep. 2024. doi: 10.60797/IRJ.2024.147.70.
4. Yarova SP, Sanoyan VV. Modern conceptions of initial dental caries treatment // Zaporozhye Medical Journal. 2018 Mar. 7;20(2). doi:10.14739/2310-1210.2018.02. 125534.
5. Sukma N, Soerachman B. Dental caries management in young children with interim therapeutic restoration // Journal of Health and Dental Sciences. 2022;2(2):267–278. doi:10.54052/jhds.v2n2.p267-278.
6. Danilova MA, Ishmurzin PV, Machulina NA, Tsarkova OA. Printsipy kompleksnogo lecheniya kariesa zubov u detei [Principles of complex dental caries treatment in children] // Stomatologia (Mosk). 2022;101(6):49-54. Russian. doi: 10.17116/stomat202210106149.
7. Dorri M, Martinez-Zapata MJ, Walsh T, Marinho VC, et al. Atraumatic restorative treatment versus conventional restorative treatment for managing dental caries // Cochrane Database Syst Rev. 2017 Dec 28;12(12):CD008072. doi: 10.1002/14651858.CD008072. pub2.
8. Marinho VC, Worthington HV, Walsh T, Clarkson JE. Fluoride varnishes for preventing dental caries in children and adolescents // Cochrane Database Syst Rev. 2013 Jul 11;2013(7):CD002279. doi: 10.1002/14651858.CD002279.pub2.
9. Tinanoff N, Baez RJ, Diaz Guillory C, Donly KJ, et al. Early childhood caries epidemiology, aetiology, risk assessment, societal burden, management, education, and policy: Global perspective // Int J Paediatr Dent. 2019 May;29(3):238-248. doi: 10.1111/ipd.12484.
10. Crystal YO, Niederman R. Evidence-Based Dentistry Update on Silver Diamine Fluoride // Dent Clin North Am. 2019 Jan;63(1):45-68. doi: 10.1016/j.cden.2018.08.011.
11. Yee R, Holmgren C, Mulder J, Lama D, Walker D, et al. Efficacy of silver diamine fluoride for Arresting Caries Treatment // J Dent Res. 2009 Jul;88(7):644-7. doi: 10.1177/0022034509338671.
12. Amaechi BT. Remineralization therapies for initial caries lesions // Current Oral Health Reports. 2015;2:95–101. doi:10.1007/s40496-015-0048-9.
13. Sahebalam R, Ghorbani M, Shirazi AS, Khosrojerdi M, et al. Comparative success of minimally invasive treatments for cavitated caries in primary teeth: a network meta-analysis // BMC Oral Health. 2025 Sep 26;25(1):1469. doi: 10.1186/s12903-025-06832-3.
14. Schmoeckel J. Updates on Caries Management in the Primary and Permanent Dentition // Medicina (Kaunas). 2025 Feb 11;61(2):316. doi: 10.3390/medicina61020316.
15. Khammas SM, Musa HT, Malik SS, Abdulazeez SF, et al. Minimally Invasive Approaches in Pediatric Dentistry // Dentistry 3000. 2025;13(1):a001. doi: 10.5195/d3000.2025.899.
16. Crystal YO, Janal MN, Hamilton DS, Niederman R. Parental perceptions and acceptance of silver diamine fluoride staining // J Am Dent Assoc. 2017 Jul;148(7):510-518.e4. doi: 10.1016/j.adaj.2017.03.013.
17. Padilla-Cáceres TC, Arbildo-Vega HI, Mamani-Cori V, Caballero-Apaza LM, et al. Effect of minimal intervention on carious lesions in primary teeth. An Umbrella review // Front Dent Med. 2026 Jan 12; 6:1751752. doi: 10.3389/fdmed.2025.1751752.
18. Dorri M, Martinez-Zapata MJ, Walsh T, Marinho VC, et al. Atraumatic restorative treatment versus conventional restorative treatment for managing dental caries // Cochrane Database Syst Rev. 2017 Dec 28;12(12):CD008072. doi: 10.1002/14651858.CD008072. pub2.
19. Abdulrahim R, Splieth CH, Mourad MS, Vielhauer A, et al. Silver Diamine Fluoride Renaissance in Paediatric Dentistry: A 24-Month Retrospective and Cross-Sectional Analysis // Medicina (Kaunas). 2023 Dec 21;60(1):16. doi: 10.3390/medicina60010016.
20. Petrauskienė S, Saldūnaitė-Mikučionienė K, Narbutaitė J. Survival Analysis of Glass Ionomer Cement and Resin-Based Sealant Retention: A 10-Year Follow-Up Study // Medicina (Kaunas). 2024 May 1;60(5):756. doi: 10.3390/medicina60050756.
21. Frencken JE, Leal SC, Navarro MF. Twenty-five-year atraumatic restorative treatment (ART) approach: a comprehensive overview // Clin Oral Investig. 2012 Oct;16(5):1337-46. doi: 10.1007/s00784-012-0783-4.
22. O'Keefe E. Early childhood caries // Evid Based Dent. 2013;14(2):40-1. doi: 10.1038/sj.ebd.6400928.
23. Robinson C. Resin Infiltration Treatment for Caries Lesions. In: Goldberg, M. (eds) Understanding Dental Caries. 2016. Springer, Cham. doi: 10.1007/978-3-319-30552-3_17
24. Ekimov EV, Fedotova OK. Modern treatment methods of primary childhood dental caries. Research Result. Medicine and Pharmacy Series. 2015;1(1):64-67 (In Russian). doi: 10.18413 / 2313-8955-2015-1-1-64-67.
25. Early Childhood Caries: IAPD Bangkok Declaration. Int J Paediatr Dent. 2019 May;29(3):384-386. doi: 10.1111/ipd.12490.
26. Tinanoff N, Baez RJ, Diaz Guillory C, Donly KJ, et al. Early childhood caries epidemiology, aetiology, risk assessment, societal burden, management, education, and policy: Global perspective // Int J Paediatr Dent. 2019 May;29(3):238-248. doi: 10.1111/ipd.12484.
27. Akşit-Bıçak D, Hussein TO, Kumar G. Pediatric Dentists’ Approaches to Dental Treatment of Children with Dental Fear and Anxiety // Cyprus J Med Sci. 2024 Dec 30;9(6):403-410. doi: 10.4274/cjms.2024.2023-123.
28. Wolf TG, Campus G. Cost-Effectiveness of Treatment Decisions for Early Childhood Caries in Infants and Toddlers: A Systematic Review // Medicina (Kaunas). 2023 Oct 20;59(10):1865. doi: 10.3390/medicina59101865.
29. González-Gil D, Flores-Fraile J, Vera-Rodríguez V, Martín-Vacas A, et al. Comparative Meta-Analysis of Minimally Invasive and Conventional Approaches for Caries Removal in Permanent Dentition // Medicina (Kaunas). 2024 Feb 27;60(3):402. doi: 10.3390/medicina60030402.
30. Asahi Y, Naito K, Kanda H, Niwano K, et al. Clinical Investigation of the Inhibitory Effects of Tooth-Coating Materials on Initial Active Root Caries: A Pilot Randomized Controlled Trial // Medicina (Kaunas). 2024 Jan 13;60(1):150. doi: 10.3390/medicina 60010150.