XÜLASƏ
Məqalədə Pseudomonas aeruginosa-nın müxtəlif antibiotiklərə rezistentlik mexanizmləri haqqında məlumatlar təhlil edilmişdir. Göstərilmişdir ki, Pseudomonas aeruginosa şərti-patogen mikroorqanizm olub, kistik fibrozlu xəstələrdə və immuniteti zəif olan şəxslərdə xəstələnmə və ölüm hallarının aparıcı səbəbidir. Xarici mühitə asanlıqla uyğunlaşma qabiliyyətinə görə Pseudomonas aeruginosa ştamları tez-tez səhiyyə xidməti ilə əlaqəli infeksiyalarının törədicisi olur. P.aeruginosa-da antibiotik müqaviməti çox faktorludur, çünki o, anadangəlmə, qazanılmış və ya adaptiv mexanizmlər vasitəsilə yarana bilər. Yeni terapevtik yanaşmalar, məsələn, kvorumun aşkarlanması, faq terapiyası və nanohissəciklərin istifadəsi in vitro şəraitdə P.aeruginosa-nın antibiotiklərə davamlı ştamlarına qarşı əhəmiyyətli antimikrob təsir göstərə bilər.
Açar sözlər: Pseudomonas aeruginosa, antibiotiklərə qarşı davamlılıq, opportunist infeksiyalar, rezistentlik mexanizmləri

---

ƏDƏBİYYAT

1. Яновская Д.И. Устойчивость Pseudomonas aeruginosa к антибиотикам: механизмы формирования и возможные альтернативные терапевтические стратегии / Актуальные проблемы современной медицины и фармации 2022: сб. материалов докл. LXXVI Междунар. науч-практ. конф. студентов и молодых ученых, Минск, 20-21 апреля. 2022 г, с.802-806 https://rep.bsmu.by/handle/BSMU/39753
2. Catalano A., Iacopetta D., Ceramella J. Multidrug resistance (MDR): a widespread phenomenon in pharmacological therapies // Molecules, 2022,27(3),р.616. doi: 10.3390/molecules27030616
3. Bloom D., Black S., Salisbury D., Rappuoli R. Antimicrobial resistance and the role of vaccines // Proc. Natl. Acad. Sci. USA., 2018,115(51);p.12868-12871 doi: 10.1073/pnas.1717157115
4. Billamboz M., Fatima Z., Hameed S., Jawhara S. Promising Drug Candidates and New Strategies for Fighting against the Emerging Superbug Candida auris // Microorganisms, 2021,9(3),p.634. doi: 10.3390/microorganisms9030634
5. Tahmasebi H., Dehbashi S., Arabestani MR. Co-harboring of mcr-1 and β-lactamase genes in Pseudomonas aeruginosa by high-resolution melting curve analysis (HRMA): Molecular typing of superbug strains in bloodstream infections (BSI) // Infect. Genet. Evol, 2020,85,p.104518. doi: 10.1016/j.meegid.2020.104518
6. Parmanik A., Das S., Kar B. Current Treatment Strategies Against Multidrug-Resistant Bacteria: A Review // Curr. Microbiol., 2022, Nov 3,79(12), p.388. doi: 10.1007/s00284-022-03061-7
7. Berendonk TU., Manaia CM., Merlin C., Fatta-Kassinos D. et al. Tackling antibiotic resistance: the environmental framework // Nat. Rev. Microbiol. 2015, 13, p.310–317. doi: 10.1038/nrmicro3439
8. Hernando-Amado S., Coque TM., Baquero F., Martínez JL. Defining and combating antibiotic resistance from One Health and Global Health perspectives // Nat Microbiol. 2019 Sep;4(9):1432-1442. doi: 10.1038/s41564-019-0503-9
9. Bassetti M., Vena A., Croxatto A.et al. How to manage Pseudomonas aeruginosa infections // Drugs Context, 2018, 7, 212527. doi: 10.7573/dic.212527
10. Fraile-Ribot P., Zamorano L., Orellana R. et al. Activity of Imipenem-Relebactam against a Large Collection of Pseudomonas aeruginosa Clinical Isolates and Isogenic beta-Lactam-Resistant Mutants // Antimicrob. Agents Chemother., 2020, 64, p.165-170. doi: 10.1128/AAC.02165-19
11. Pang Z., Raudonis R., GlickR, Antibiotic resistance in Pseudomonas aeruginosa: Mechanisms and alternative therapeutic strategies // Biotechnol. Adv., 2019, 37, p. 177–192. doi: 10.1016/j.biotechadv.2018.11.013
12. Blanco P., Sanz-Garcia F., Hernando-Amado S. The development of efflux pump inhibitors to treat Gram-negative infections // Expert Opin. Drug Discov., 2018, 13, 919–931. doi: 10.1080/17460441.2018.1514386
13. Imperi F., Fiscarelli E., Visaggio D.et al. Activity and Impact on Resistance Development of Two Antivirulence Fluoropyrimidine Drugs in Pseudomonas aeruginosa // Front. Cell. Infect. Microbiol., 2019, 9, p.49. doi: 10.3389/fcimb.2019.00049
14. Ferrer-Espada R., Sanchez-Gomez S., Pitts B. et al. Permeability enhancers sensitize beta-lactamase-expressing Enterobacteriaceae and Pseudomonas aeruginosa to beta-lactamase inhibitors, thereby restoring their beta-lactam susceptibility // Int. J. Antimicrob. Agents, 2020, 56, 105986. doi: 10.1016/j.ijantimicag.2020.105986
15. Roemhild R., Gokhale, C., Dirksen P. et al. Cellular hysteresis as a principle to maximize the efficacy of antibiotic therapy // Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 2018, 115, p.9767–9772. doi: 10.1073/pnas.1810004115
16. Hernando-Amado S., Sanz-García F., Martínez, J.L. Rapid and robust evolution of collateral sensitivity in Pseudomonas aeruginosa antibiotic-resistant mutants // Sci. Adv., 2020, 6, p.5493. doi: 10.1126/sciadv.aba5493
17. Barbosa C., Mahrt N., Bunk J., Grasser M.et al. The Genomic Basis of Rapid Adaptation to Antibiotic Combination Therapy in Pseudomonas aeruginosa // Mol. Biol. Evol., 2021, 38, 449–464. doi: 10.1093/molbev/msaa233
18. Санс-Гарсия Ф., Джил-Джил Т., Лаборда П. и др. Приход из дикой природы: мультирезистентные условно-патогенные микроорганизмы, представляющие собой первичную, не связанную с человеком среду обитания // Международный журнал молекулярных наук. 2021; 22(15), с. 8080. doi: 10.3390/ijms22158080
19. Levin-Reisman I., Brauner A., Ronin, I., Balaban N. Epistasis between antibiotic tolerance, persistence, and resistance mutations //Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 2019, 116,p.14734–14739. doi: 10.1073/pnas.1906169116
20. Santi I, Manfredi P, Maffei E, Egli A, Jenal U.2021.Evolution of Antibiotic Tolerance Shapes Resistance Development in Chronic Pseudomonas aeruginosa Infections // mBio12:10.1128/mbio.03482-20. doi: 10.1128/mbio.03482-20