XÜLASƏ
Giriş. Virus etiologiyalı kəskin bağırsaq infeksiyaları, xüsusilə uşaqlarda əhəmiyyətli ictimai səhiyyə problemdir. Tədqiqatın məqsədi Bakı şəhərində pediatrik xəstələr arasında viruslu bağırsaq infeksiyalarının etioloji strukturunu və epidemioloji xüsusiyyətlərini xarakterizə etmək olmuşdur. Material və metodlar. 2018–2020-ci illərdə “naməlum etiologiyalı bağırsaq infeksiyası” diaqnozu ilə hospitalizasiya edilmiş 0–18 yaş 411 uşaq müayinə edilmişdir. Nəcis nümunələri A qrupu rotavirus, 40/41 serotip adenovirus və insan astrovirusu (HAstV) üçün immunferment analizi (ELISA; R-Biopharm RIDASCREEN, Almaniya) metodundan istifadə edilərək test edilmişdir. Təsviri, qiymətləndirici və analitik epidemioloji metodlar tətbiq edilmişdir. Nəticələr. Xəstələrin 56,2%-ində bağırsaq virusları aşkarlanmışdır. Monoviruslu infeksiya uşaqların 32,6%-də, mikst viruslu infeksiya isə 23,6%-də müəyyən edilmişdir. Bu zaman adenovirus 40/41 serotip üstünlük təşkil etmişdir (38,8%), daha sonra HAstV (36,6%) və A qrupu rotavirus (24,6%) aşkar olunur. Ən yüksək aşkarlama göstəricisi 1–3 yaş qrupunda müşahidə edilmişdir (73,6%). Oğlanlarda qızlara nisbətən bir qədər yüksək infeksiya göstəricisi qeydə alınmışdır. Mövsümi təhlil rotavirusun yazda-yayda, adenovirusun yayda, astrovirusun isə qışda üstünlük təşkil etdiyini üzə çıxarmışdır. Yekun. 40/41 serotipi adenovirus Bakı uşaqlarında viral bağırsaq infeksiyalarının aparıcı etioloji agenti olmuşdur. 1–3 yaşlı uşaqlar ən çox zərər çəkən qrup olmuşdur. Bu nəticələr pediatrik əhalidə virusoloji nəzarətin gücləndirilməsinin vacibliyini və məqsədyönlü profilaktik tədbirlərin zəruriliyini vurğulayır.
Açar sözlər: kəskin bağırsaq infeksiyaları, rotavirus, adenovirus, astrovirus, immunferment analiz

---

ƏDƏBİYYAT

1. Davis AE, Su Y, Dallas R, Freiden P, et al. Astrovirus and norovirus infections and their association with diarrheal symptoms in immunocompromised children // Emerg Microbes Infect. 2026 Dec;15(1):2616946. doi: 10.1080/22221751.2026.2616946
2. Diarrhoea. WHO. Fact Sheet, 2024
3. Kajon AE. Adenovirus infections: new insights for the clinical laboratory // J Clin Microbiol. 2024 Sep 11;62(9):e0083622. doi: 10.1128/jcm.00836-22
4. Lao Q, Lin X, Teng S, Qi Z, et al. Epidemiological characteristics of 5838 cases of enterovirus infection in children in Hangzhou from 2018 to 2023 // Sci Rep. 2025 Mar 24;15(1):10167. doi: 10.1038/s41598-025-94883-5
5. Liu Y, Maisimu M, Ge Z, Xiao S, et al. The Pathogenesis and Virulence of the Major Enterovirus Pathogens Associated with Severe Clinical Manifestations: A Comprehensive Review // Cells. 2025 Oct 17;14(20):1617. doi: 10.3390/cells14201617
6. MacNeil KM, Dodge MJ, Evans AM, Tessier TM, et al. Adenoviruses in medicine: innocuous pathogen, predator, or partner // Trends Mol Med. 2023 Jan;29(1):4-19. doi: 10.1016/j.molmed.2022.10.001
7. Omatola C., Olaniran A. Rotaviruses: from pathogenesis to disease control – a critical review // Viruses, 2022, 14(5), p.875. doi: 10.330/v14050875
8. Pawłuszkiewicz K, Ryglowski PJ, Idzik N, Błaszczyszyn K, Kucharczyk E, et al. Rotavirus Infections: Pathophysiology, Symptoms, and Vaccination // Pathogens. 2025 May 14;14(5):480. doi: 10.3390/pathogens14050480
9. Rubinstein RJ, Gutiérrez L, Toval-Ruíz C, Hammond K, et al. Epidemiology of Pediatric Astrovirus Gastroenteritis in a Nicaraguan Birth Cohort // Open Forum Infect Dis. 2024 Aug 16;11(9):ofae465. doi: 10.1093/ofid/ofae465
10. Weatherley D., Mullender C., Arnold A. Adenovirus infections // Medicine, 2025, vol.54, issue 3, p.202-206. doi: 10.1016/j.mpmed.2025.12.012