XÜLASƏ
Ürək-damar xəstəlikləri (ÜDX), xüsusilə ürəyin işemik xəstəliyi və işemik insult, qlobal sağlamlıq üçün əsas problemlər olaraq qalır və əhəmiyyətli dərəcədə ölüm və əlillik səbəbidir. Molekulyar genetika sahəsində, xüsusilə Genom Geniş Assosiasiyası Tədqiqatları (GWAS) ilə əldə olunan nailiyyətlər, ÜDX-ə meylliliyi təsir edən genetik amilləri müəyyən edib. Əsas markerlərdən biri fibrinogen genidir (FGB), G(-455)A polimorfizmi fibrinogen səviyyələrinin artması ilə əlaqələndirilir, bu da tromboz və ÜDX üçün əhəmiyyətli risk faktorudur. Araşdırmalar göstərir ki, FGB-455G/A polimorfizmi işemik ürək xəstəliyi və insult riskinin artması ilə bağlıdır, xüsusilə Asiya əhalisində. Bu genetik markerlərin öyrənilməsi yüksək riskli şəxslərin erkən müəyyən edilməsinə kömək edir və fərdiləşdirilmiş profilaktika və müalicə strategiyalarına imkan verir. Ümumilikdə, ÜDX-ə dair genetik biliklər, xəstəliklərin incidensiyasını azaltmaq və nəticələri yaxşılaşdırmaq üçün yeni hədəfli müdaxilələr üçün imkanlar açır.
Açar sözlər: ürək-damar xəstəlikləri, gen, polimorfizm, fibrinogen

---

ƏDƏBİYYAT

1. Бочков Н.П., Пузырев В.П., Смирнихина С.А. Клиническая генетика. 2011. Москва: Издательская группа "ГЭОТАР-Медиа". 582 стр.
2. Пузырев В.П. Генетические основы коморбидности у человека // Генетика, 2015, 51(4): 491-502. doi: 10.7868/S0016675815040098
3. Кудряшова О.Ю. Молекулярные механизмы тромбогенеза // Кардиология. 2012; 12: 45-56.
4. Павлова Т.В., Поляков В.П., Дупляков и др. Распределение полиморфизмов генов некоторых компонентов системы гемостаза у больных ИБС // Кардиология. 2009; 4: 9-12.
5. Pi-Sunyer F.X. The obesity epidemic: pathophysiology and consequences of obesity // Obes Res. 2002;10 Suppl 2:97S-104S. doi: 10.1038/oby.2002.202.
6. Speakman J. Obesity: The Integrated Roles of Environment and Genetics1, 2 // The Journal of Nutrition. 2004;134(8):2090S-2105S. doi: 10.1093/jn/134.8.2090S.
7. Fajar, J.K. The β fibrinogen gene G-455A polymorphism in Asian subjects with coronary heart disease: A meta-analysis // Egyptian Journal of Medical Human Genetics, - 2017. 18(1), - р. 19-28.
8. Fuss C, Palmaz JC, Sprague EA. Fibrinogen: structure, function, and surface interactions // J Vasc Interv Radiol. 2001 Jun;12(6):677-82. doi: 10.1016/s1051-0443(07)61437-7
9. Russell F. Doolittle, Danielle M. Goldbaum, Larry R. Doolittle, Designation of sequences involved in the “coiled-coil” interdomainal connections in fibrinogen: Construction of an atomic scale model // Journal of Molecular Biology, Volume 120, Issue 2, 1978, Pages 311-325, ISSN 0022-2836, doi: 10.1016/0022-2836(78)90070-0.
10. Mosesson M.W., Fibrinogen and fibrin structure and functions // Journal of Thrombosis and Haemostasis, Volume 3, Issue 8, 2005, Pages 1894-1904, ISSN 1538-7836, doi: 10.1111/j.1538-7836.2005.01365.x
11. Behague I, Poirier O, Nicaud V, Evans A, et al. Beta fibrinogen gene polymorphisms are associated with plasma fibrinogen and coronary artery disease in patients with myocardial infarction. The ECTIM Study. Etude Cas-Temoins sur l'Infarctus du Myocarde // Circulation. 1996 Feb 1;93(3):440-9. doi: 10.1161/01.cir.93.3.440
12. Humphries SE, Dubowitz M, Cook M, Stirling Y, Meade TW. Role of genetic variation at the fibrinogen locus in determination of plasma fibrinogen concentrations // Lancet. 1987; i:1452-1455
13. Fibrinogen Studies Collaboration; Danesh J., Lewington S., Thompson S.G., Lowe G.D., Collins R., et al. Plasma fibrinogen level and the risk of major cardiovascular diseases and nonvascular mortality: an individual participant meta-analysis // JAMA. 2005;294(14):1799-809. doi: 10.1001/jama.294.14.1799
14. Mannila M.N., Eriksson P., Lundman P., Samnegård A., et al. Contribution of haplotypes across the fibrinogen gene cluster to variation in risk of myocardial infarction // Thromb Haemost. 2005; 93(3):570-7. doi: 10.1160/TH04-10-0698
15. Martiskainen M., Oksala N., Pohjasvaara T., Kaste M., et al. Βeta- fibrinogen gene promoter A -455 allele associated with poor longterm survival among 55-71 years old Caucasian women in Finnish stroke cohort // BMC Neurol. 2014;14:137. doi: 10.1186/1471-2377-14-137
16. Wu F., Ni P.H., Qu B., et al. Clinical study of multi-locus b-fibrinogen gene polymorphisms // Chin J Lab Diagn, - 2007. 11, - p. 1192–7
17. Gu L, Liu W, Yan Y, Su L, et al. Influence of the β-fibrinogen-455G/A polymorphism on development of ischemic stroke and coronary heart disease // Thromb Res. 2014 Jun;133(6):993-1005. doi: 10.1016/j.thromres.2014.01.001
18. Abraham G., Havulinna A.S., Bhalala O.G., Byars S.G., et al. Genomic prediction of coronary heart disease // Eur Heart J. 2016;37(43):3267-3278. doi: 10.1093/eurheartj/ehw450